Sốp Cộp là huyện vùng cao biên giới của tỉnh Sơn La, có gần 125 km đường biên giới tiếp giáp với nước CHDCND Lào. Các mô hình dòng họ được xây dựng trên cơ sở xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và nguyện vọng các tầng lớp nhân dân trong các dòng họ nhằm bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa, truyền thống, giữ gìn an ninh trật tự ở địa phương. 

Toàn huyện đang duy trì hoạt động của 7 dòng họ tự quản về an ninh trật tự, với sự hỗ trợ, giúp đỡ của các đơn vị Công an và Quân đội đóng quân trên địa bàn. Đồn Biên phòng Nậm Lạnh giúp đỡ Dòng họ Vừ tại bản Kéo Vai, xã Nậm Lạnh. Trạm Kiểm soát Huổi Dương, Đồn Biên phòng Nậm Lạnh và Đội sản xuất và xây dựng chính trị cơ sở số 2, Đoàn KTQP 326 giúp đỡ dòng họ Lậu tại bản Púng Pảng, xã Mường Và. Đồn Biên phòng Mường Lèo giúp đỡ dòng họ Mùa tại bản Huổi Luông, xã Mường Lèo. Đội sản xuất và xây dựng chính trị cơ sở số 5, Đoàn KTQP 326 giúp đỡ dòng họ Thào tại bản Phá Thóng, xã Sam Kha.

Tại xã Mường Lạn, tiếp tục duy trì, phát huy hiệu quả hoạt động mô hình dòng họ tự quản về an ninh, trật tự tại bản Pu Hao do Công an huyện giúp đỡ; dòng họ Hạng tại bản Huổi Pá do Đồn Biên phòng Mường Lạn giúp đỡ; dòng họ Giàng tại bản Pá Kạch do Đảng ủy Quân sự huyện chủ trì phối hợp với Đội sản xuất và xây dựng chính trị cơ sở số 1, Đoàn KTQP 326 giúp đỡ.

Bà Dương Tú Anh, Bí thư Huyện ủy Sốp Cộp, cho biết: Dòng họ tự quản đã và đang phát huy hiệu quả trong công tác đảm bảo an ninh trật tự (ANTT) ở cơ sở. Đây là một mô hình tự quản hiệu quả, thể hiện tinh thần đoàn kết, tương trợ và trách nhiệm của các thành viên trong dòng họ đối với cộng đồng. Thông qua mô hình này, các dòng họ đã tích cực tham gia vào công tác giữ gìn ANTT, phòng chống tội phạm, đảm bảo an toàn xã hội. Các thành viên trong dòng họ đã cùng nhau giám sát, phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật, đồng thời hỗ trợ các cơ quan chức năng trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến ANTT.

Đến với bản Pu Hao, xã Mường Lạn, bản cách trung tâm xã 11 km, giáp bản Ka Lăng, Kéo Củ, huyện Mường Ét, tỉnh Hủa Phăn (nước CHDCND Lào). Trước kia, lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người dân, một số đối tượng xấu đã trà trộn, dụ dỗ, lôi kéo bà con vượt biên sang Lào tham gia các hoạt động trái pháp luật, ảnh hưởng xấu đến tình hình an ninh tại địa bàn. Dưới sự giúp đỡ và hướng dẫn của Công an huyện, mô hình “Dòng họ Giàng tự quản về ANTT” ở bản Pu Hao, thành lập tháng 2/2023, đã khơi dậy khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tích cực đảm bảo an ninh trật tự ở cơ sở. 

Ông Giàng A Ly, Trưởng dòng họ Giàng, bản Pu Hao, xã Mường Lạn, chia sẻ: Hiện nay, dòng họ có 61 hộ, hơn 240 nhân khẩu. Sau khi triển khai mô hình, 100% các hộ dân trong dòng họ ký cam kết chấp hành quy định của pháp luật, không tin, không nghe theo luận điệu tuyên truyền của kẻ xấu; duy trì tốt sinh hoạt định kỳ hàng tháng, phổ biến các quy định của pháp luật cho thành viên trong dòng họ.

Còn tại bản Huổi Luông, xã Mường Lèo, Đồn Biên phòng Mường Lèo đã phối hợp với Công an xã, tham mưu cho UBND xã thành lập được dòng họ Mùa tự quản về ANTT vào tháng 6 năm 2024. Thượng tá Hoàng Văn Giáp, Chính trị viên Đồn Biên phòng Mường Lèo, cho biết: Từ khi được thành lập đến nay, Đồn phối hợp với chính quyền, công an xã, các tổ chức đoàn thể của địa phương vận động các hộ, các thành viên trong dòng họ thực hiện tốt công tác đảm bảo ANTT, phát hiện, tố giác tội phạm, xây dựng khu dân cư an toàn. Các gia đình trong dòng họ luôn chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, không vi phạm về ANTT, không di cư tự do...

Các chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tại huyện Sốp Cộp đã tạo việc làm, nâng cao thu nhập, tạo sinh kế bền vững cho người dân. Qua đó, đời sống của nhân dân các dân tộc từng bước đổi thay, đặc biệt là ở các xã, bản vùng sâu, vùng xa, biên giới của huyện. Cùng với đó, huyện chú trọng xây dựng, củng cố phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc” ở các địa bàn, trong đó tập trung vào các địa bàn trọng điểm, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Các dòng họ tự quản đã phối hợp tích cực với các nhóm liên gia tự quản về an ninh trật tự, tổ bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, đội phòng cháy chữa cháy… Thường xuyên trao đổi thông tin với lực lượng công an xã những vấn đề phức tạp nảy sinh để phối hợp giải quyết từ cơ sở. Trong năm 2024, huyện có 98% bản, khu dân cư, 100% trường học đạt tiêu chuẩn về an ninh trật tự.

Các mô hình dòng họ tự quản về an ninh trật tự ở huyện biên giới Sốp Cộp đã cho thấy những hiệu quả tích cực. Nhân rộng và duy trì hoạt động hiệu quả của mô hình, cấp ủy, chính quyền, các tổ chức đoàn thể ở huyện Sốp Cộp tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân và hội viên tham gia các mô hình. Có cơ chế, chính sách phù hợp để khuyến khích, hỗ trợ các dòng họ tự quản về an ninh trật tự duy trì hoạt động hiệu quả và bền vững.