Cùng với cả nước, ngành Thủy lợi Sơn La cũng trải qua nhiều giai đoạn sáp nhập và chia tách. Tuy có những thay đổi về cơ cấu tổ chức, nhưng nhiệm vụ cốt lõi của ngành vẫn luôn là quản lý hiệu quả các công trình thủy lợi. Gần đây nhất là năm 2009, khi đơn vị đổi tên từ Chi cục quản lý nước và công trình thành Chi cục Thủy lợi và từ tháng 3/2025, với tên gọi là Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước, trực thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường.

Trong những năm qua, tỉnh Sơn La đã tập trung nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng thủy lợi, từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước, vốn vay các tổ chức quốc tế đầu tư mới, nâng cấp, sửa chữa, nhiều hồ chứa, đập và hệ thống kênh mương. Nhờ đó, hệ thống thủy lợi trên địa bàn tỉnh ngày càng được đầu tư hoàn thiện, không chỉ đảm bảo nguồn nước tưới tiêu cho sản xuất nông nghiệp và cây ăn quả, mà còn cung cấp đủ nước sinh hoạt cho đời sống của người dân.

Đến nay, toàn tỉnh đã có 2.518 công trình, trong đó có 111 hồ chứa, 1.274 đập xây, 84 đập rọ thép, 743 phai, đập chưa được kiên cố (phai tạm), 5 công trình tưới cây trồng cạn, 197 cửa lấy nước, 5 công trình thoát lũ, 6 trạm bơm, trên 3.200 km mương dẫn nước được đầu tư đồng bộ, theo hướng đa mục tiêu và đa giá trị. Hệ thống thủy lợi đảm bảo nguồn nước chủ động cho trên 34.000 ha cây trồng, tăng 12.000 ha so với năm 2020. Trong đó, phục vụ tưới trên 30.000 lượt ha lúa, phục vụ nuôi 1.176 ha thủy sản, cung cấp nước tưới ẩm 2.600 ha đất nông nghiệp, công nghiệp. Đồng thời, cung cấp nước sinh hoạt, sản xuất công nghiệp và tiêu thoát nước cho 62.804 ha khu vực nông thôn và đô thị.

Trong đó có nhiều công trình thủy lợi lớn của tỉnh đã được đầu tư. Hai công trình nổi bật là công trình thủy lợi Chiềng Dong và hồ chứa nước bản Mòng, đều do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đầu tư xây dựng. Công trình thủy lợi Chiềng Dong, nằm trong dự án hệ thống thủy lợi Nà Sản, đã hoàn thành đầu tư giai đoạn 1 vàotháng 6/2021, có nhiệm vụ tưới tiêu cho 1.450 ha đất canh tác, cấp nước sinh hoạt cho 10.000 người, đồng thời hỗ trợ chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và cải thiện môi trường sinh thái. Công trình hồ chứa nước bản Mòng, phường Chiềng Cơi đóng vai trò quan trọng trong việc phòng chống lũ quét và sạt lở, cung cấp nước công nghiệp và sinh hoạt với lưu lượng 27.500 m³ mỗi ngày. Đặc biệt, hồ còn có khả năng tưới tự chảy cho 263 ha đất nông nghiệp ven suối Nậm La và cấp nước cho 947 ha đất nông nghiệp khác. Những công trình này đã và đang góp phần quan trọng vào việc ổn định sản xuất, phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường bền vững tại Sơn La.

Nhờ có hệ thống thủy lợi, nguồn nước tự nhiên được phân bố lại hợp lý, điều hòa dòng chảy, duy trì nguồn nước về mùa khô và giảm lũ về mùa mưa, không chỉ giúp cải tạo đất và môi trường sống, mà còn tạo ra những cảnh quan đẹp, như: Hồ Chiềng Khoi, hồ Bản Mòng, hồ Tiền Phong và hồ Chiềng Dong… mang lại lợi ích kép cho địa phương, vừa nâng cao hiệu quả sản xuất và đời sống của người dân.

Ông Lê Sỹ Tuyến, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước, cho biết: Trong những năm qua, ngành đã tích cực thu hút các nguồn lực để đầu tư phát triển hạ tầng, nâng cao hiệu quả, đảm bảo nguồn nước ổn định cho sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt, công nghiệp và các ngành kinh tế khác. Ngành còn chủ động quản lý rủi ro thiên tai, thích ứng linh hoạt với biến đổi khí hậu và tình trạng suy giảm tài nguyên nước.  Giai đoạn 2021-2025, tỉnh Sơn La đã bố trí trên 700 tỷ đồng để triển khai hơn 200 dự án đầu tư xây dựng, nâng cấp và sửa chữa các công trình thủy lợi. Các dự án trọng điểm được tập trung thực hiện, như: Dự án thoát lũ từ Chiềng Sinh về trung tâm thành phố; Dự án tiêu thoát nước chống ngập úng trung tâm Quỳnh Nhai; dự án khắc phục ngập úng bản Phiêng Nghè; dự án kè suối Nậm La giai đoạn II; Dự án kè chống sạt lở Suối Muội; Dự án Kè chống sạt lở Suối Tấc giai đoạn II; Dự án đầu tư xây dựng Kè chống sạt lở khu trung tâm hành chính Sốp Cộp; công trình thoát lũ Suối Hoa. Đầu tư các công trình thủy lợi phục vụ nhu cầu phát triển, tái cơ cấu nông nghiệp nông thôn, như: Dự án xây dựng hồ Lăng Luông; Dự án hệ thống thủy lợi Nà Sản giai đoạn II…

 Cùng với đó, nhiều dự án cấp bách được triển khai từ nguồn vốn dự phòng của ngân sách trung ương. Giai đoạn 2022-2024, tỉnh được hỗ trợ khoảng 450 tỷ đồng để thực hiện 21 dự án vùng thiên tai cấp bách. Ngoài ra, tỉnh đã tiếp nhận và đưa vào vận hành 4 công trình hồ chứa thủy lợi lớn Bộ Nông nghiệp và PTNT làm chủ đầu tư, bao gồm: Hồ Bản Mòng, hồ Chiềng Dong, hồ Nà Ngặp và hồ tưới ẩm xã Tà Lại, tổng mức đầu tư khoảng 717 tỷ đồng.

Ông Nguyễn Xuân Trường, Giám đốc Công ty TNHH MTV Quản lý, khai thác các công trình thủy lợi Sơn La, cho biết: Hằng năm, Công ty luôn bám sát kế hoạch sản xuất của địa phương để điều tiết và cung cấp nước đầy đủ cho bà con. Đảm bảo hiệu quả vận hành, Công ty thường xuyên trích kinh phí cho công tác sửa chữa. 

Công tác cấp nước sạch cho nông thôn cũng có bước tiến rõ rệt. Hiện nay, toàn tỉnh có 1.840 công trình cấp nước tập trung nông thôn, tăng 90 công trình so với năm 2020, nâng tỷ lệ hộ dân nông thôn được sử dụng nước sạch lên 44%. Đây là một thành tựu quan trọng, không chỉ cải thiện đời sống sinh hoạt của người dân mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và sức khỏe cộng đồng.

Bên cạnh đó, ngành Thủy lợi Sơn La chú trọng nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo và giám sát thiên tai. Hệ thống dự báo, cảnh báo đã được nâng cấp với 45 trạm đo mưa tự động, 2 trạm quan trắc mực nước và lũ, cùng nhiều trạm quan trắc khí tượng. Việc lắp đặt thiết bị quan trắc tại 76 hồ chứa trên toàn tỉnh góp phần đảm bảo an toàn vận hành, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai và bảo vệ cuộc sống của người dân. 

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, ngành Thủy lợi Sơn La đã khẳng định vai trò chiến lược trong sự phát triển của tỉnh. Không ngừng đổi mới và phát triển theo hướng đa chức năng, ngành đã trở thành một trụ cột vững chắc, đảm bảo an ninh nguồn nước, thúc đẩy nền nông nghiệp bền vững và góp phần quan trọng vào công tác phòng chống thiên tai, thúc đẩy phát triển bền vững.