Đổi mới phương thức sản xuất

Sơn La có trên 350.000 ha đất sản xuất nông nghiệp, tuy nhiên, trước đây, sản xuất vẫn chủ yếu theo quy mô gia đình, manh mún, phân tán. Hạ tầng phục vụ sản xuất còn hạn chế, năng lực tổ chức sản xuất và liên kết thị trường chưa đáp ứng yêu cầu, khiến nông sản không đồng đều về chất lượng, giá trị gia tăng thấp và phụ thuộc nhiều vào thương lái.

Ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, cho biết: Chuẩn hóa vùng nguyên liệu không chỉ là nhiệm vụ trước mắt trong sản xuất nông nghiệp, mà còn là giải pháp chiến lược để xây dựng thương hiệu nông sản Sơn La, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Việc được Bộ Nông nghiệp và Môi trường lựa chọn tham gia Đề án thí điểm đã tạo động lực quan trọng để tỉnh đổi mới phương thức tổ chức sản xuất. Trên cơ sở đó, Sơn La triển khai đồng bộ các giải pháp hỗ trợ nông dân, HTX, doanh nghiệp áp dụng quy trình VietGAP, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, gắn sản xuất với tiêu thụ theo chuỗi giá trị.

Tổ chức triển khai hiệu quả, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện Đề án; ban hành Kế hoạch phân công cụ thể nhiệm vụ cho các sở, ngành, địa phương và đơn vị liên quan, bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất từ tỉnh đến cơ sở. Đề án được triển khai theo hai giai đoạn: giai đoạn 2022-2023 tập trung thí điểm xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn; giai đoạn 2024-2025 hoàn thiện các nội dung về khuyến nông, chuyển giao khoa học kỹ thuật, phát triển HTX, ứng dụng công nghệ thông tin và từng bước mở rộng hạ tầng logistics phục vụ sản xuất, tiêu thụ nông sản.

Một trong những chuyển biến rõ nét sau quá trình triển khai Đề án là sự thay đổi trong tư duy và phương thức sản xuất của nông dân. Từ chỗ canh tác chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, nông dân đã từng bước tiếp cận và tuân thủ các quy trình kỹ thuật, áp dụng những tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến như: VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ hoặc tương đương, hướng tới sản xuất nông nghiệp an toàn, bền vững. Cùng với đó, các HTX ngày càng phát huy vai trò nòng cốt trong tổ chức sản xuất. Thông qua việc hướng dẫn kỹ thuật, kiểm soát chất lượng đầu vào, thu hoạch, sơ chế, bảo quản và kết nối tiêu thụ sản phẩm, HTX đã góp phần hình thành quy trình sản xuất khép kín. Nhờ vậy, nông sản Sơn La ngày càng bảo đảm tính đồng đều về chất lượng, đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, phù hợp với nhu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu.

Song song với vai trò của các HTX, hệ thống khuyến nông cơ sở tiếp tục được củng cố, phát huy hiệu quả thông qua các Tổ khuyến nông cộng đồng. Chị Lò Thanh Bình, Tổ trưởng Tổ Khuyến nông cộng đồng Thuận Châu, thông tin: Từ năm 2022 đến nay, chúng tôi đã phối hợp tổ chức 28 lớp tập huấn cho 1.065 lượt nông dân, 6 chuyến tham quan mô hình, 2 buổi tư vấn kỹ thuật cho 120 hộ; đồng thời hỗ trợ kết nối tiêu thụ 5 tấn dứa, 100 tấn chanh leo và 10 tấn na. Người dân từng bước nắm vững quy trình kỹ thuật, chủ động sản xuất theo yêu cầu thị trường.

Từ 2 tổ khuyến nông cộng đồng thí điểm ban đầu, toàn tỉnh đã phát triển 99 Tổ khuyến nông cộng đồng với 830 thành viên. Hệ thống khuyến nông cộng đồng ngày càng phát huy vai trò đa chức năng, hỗ trợ nông dân áp dụng tiến bộ kỹ thuật, sử dụng giống chất lượng, từng bước tham gia vào chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản bền vững.

Hình thành vùng nguyên liệu tập trung

Qua 4 năm triển khai Đề án, tỉnh Sơn La đã thu hút 13 HTX tham gia quản lý gần 440 ha vùng nguyên liệu. Đồng thời triển khai hỗ trợ 945.000 chồi dứa, 3.400 cây giống chanh leo, 980 túi bao quả cho HTX và nông dân; xây dựng 5 mô hình thâm canh xoài, dứa, chanh leo theo tiêu chuẩn VietGAP với tổng diện tích 45 ha. Cùng với đó, một số hạ tầng thiết yếu được đầu tư, như tuyến đường giao thông dài 6,8 km kết nối khu sản xuất bản Trạm Cầu, xã Chiềng Sung với Khu công nghiệp Mai Sơn, góp phần giảm chi phí vận chuyển, thuận lợi cho tiêu thụ sản phẩm.

Ông Lò Văn Sam, Giám đốc HTX Nông nghiệp Bảo Sam, xã Phiêng Pằn, chia sẻ: HTX được đề án hỗ trợ xây dựng mô hình thâm canh cây ăn quả an toàn, hướng tới đạt chuẩn, chúng tôi đã áp dụng và được chứng nhận sản xuất chanh leo theo tiêu chuẩn VietGAP, được cấp mã số vùng trồng với diện tích 20 ha. Đến nay, HTX có 50 ha chanh leo, trong đó, có 20 ha được cấp mã số vùng trồng, công nhận VietGAP. Năm 2025, HTX thu hoạch trên 500 tấn chanh leo, trong đó, khoảng 20% sản lượng xuất khẩu đi Úc, Pháp với giá bán 70.000 đồng/kg; 30% sản lượng bán cho các nhà máy, còn lại bán cho thương lái đi các chợ đầu mối.

Đến nay, toàn tỉnh đã xây dựng thành công 5 vùng trồng cây ăn quả công nghệ cao đối với nhãn, na, xoài, mận; xây dựng, duy trì 160 chuỗi sản xuất quả an toàn, sản lượng hơn 43.000 tấn/năm; trên 4.700 ha quả sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP; quản lý 202 mã số vùng trồng xuất khẩu, diện tích hơn 2.800 ha và 8 mã số cơ sở đóng gói quả; 31 sản phẩm nông sản mang địa danh được cấp văn bằng bảo hộ; 59 sản phẩm OCOP được sản xuất, chế biến từ quả.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc phát triển các chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản vẫn còn gặp không ít khó khăn. Cơ sở hạ tầng và dịch vụ phục vụ sản xuất ở một số vùng còn thiếu và chưa đồng bộ; mối liên kết giữa doanh nghiệp với nông dân, HTX chưa thật chặt chẽ; năng lực quản trị của một số HTX còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành chuỗi giá trị.

Đồng chí Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, cho biết thêm: Tỉnh Sơn La tiếp tục xác định rõ vùng sinh thái phù hợp với từng loại cây trồng, gắn quy hoạch sản xuất với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng. Đồng thời, tăng cường liên kết giữa hộ dân, HTX với doanh nghiệp; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong sản xuất, thực hành nông nghiệp an toàn; chú trọng phát triển công nghệ sau thu hoạch như kho lạnh, nhà sơ chế, bảo quản. Cùng với đó, tỉnh sẽ tập trung xác định các sản phẩm chủ lực, có kế hoạch sử dụng đất và đầu tư nguồn lực phù hợp để hình thành các vùng nguyên liệu ổn định, gắn với xây dựng và phát triển thương hiệu nông sản Sơn La; đẩy mạnh quảng bá, xúc tiến thương mại, nâng cao giá trị sản phẩm.

Sau 4 năm thực hiện Đề án, vùng nguyên liệu nông, lâm sản đạt chuẩn tại Sơn La đang từng bước khẳng định vai trò nền tảng trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và hướng tới phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững.