Hình thành vùng trồng dược liệu theo chuỗi giá trị

Năm 2025, Tiểu dự án phát triển vùng dược liệu hàng hóa Sơn La, thuộc Dự án “Thúc đẩy bình đẳng giới thông qua nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất nông nghiệp và phát triển du lịch (Dự án GREAT 2 Sơn La) do Chính phủ Australia tài trợ được triển khai. Công ty CP Dược liệu VietRAP, bản Liên Hồng, xã Tô Múa là đối tác thực hiện. Dự án đặt mục tiêu năm 2025, trồng 37,7 ha dược liệu gồm 7 loài chủ lực như: Tam thất nam, đan sâm, cát sâm, đương quy, ích mẫu, sa nhân tím, ngưu tất.

Sau hơn 11 tháng triển khai, Ban Quản lý dự án GREAT đã phối hợp với tư vấn và Công ty CP Dược liệu VietRAP hoàn thiện đề xuất, tham mưu trình UBND tỉnh phê duyệt làm căn cứ triển khai, thực hiện; hoàn thành khảo sát, lựa chọn địa điểm thực hiện triển khai vùng trồng nguyên liệu dược liệu; hoàn thành đào tạo kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hái, sơ chế và bảo quản dược liệu theo tiêu chuẩn GACP - WHO cho cán bộ Công ty, HTX và cán bộ xã Tô Múa, Song Khủa; tổ chức 2 lớp tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hái, sơ chế, bảo quản dược liệu theo tiêu chuẩn GACP - WHO cho các hộ dân tham gia dự án.

Đến nay, dự án đã triển khai trồng 37,7 ha dược liệu, trong đó 2 ha đan sâm; 5 ha cát sâm; 2 ha tam thất nam; 20 ha sa nhân tím; 1 ha ngưu tất; đương quy 3,5 ha, ích mẫu 4,2 ha cho 128 hộ trên địa bàn xã Song Khủa và Tô Múa. Đối với cây ích mẫu loại dược liệu ngắn ngày, doanh nghiệp và HTX đã thu mua toàn bộ sản lượng trên diện tích 4,2 ha, năng suất đạt 3,4-4 tấn dược liệu khô/ha, với giá trung bình 17.000 đồng/kg khô, với tổng trị giá số tiền đã thanh toán cho dân trên 554 triệu đồng.

Anh Đỗ Trung Kiên, Giám đốc HTX Nông nghiệp thảo dược Vân Hồ, bản Liên Hồng, xã Tô Múa, cho biết: Tham gia dự án, các hộ được tham gia lớp tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hái, sơ chế và bảo quản dược liệu theo tiêu chuẩn GACP - WHO. Đặc biệt, các hộ tham gia dự án chiếm phần lớn là phụ nữ và trực tiếp tham gia các khâu quan trọng như: Ươm giống, tách dược liệu, sơ chế ban đầu, đây là khâu đòi hỏi sự tỉ mỉ và tuân thủ kỹ thuật cao. Hiện nay, nhiều chị em đã nắm vững quy trình, thành thục và đang tiếp tục đăng ký chuyển đổi thêm diện tích trồng dược liệu.

Từ một hộ nghèo, chị Đinh Thị Loan, bản Suối Xấu, xã Song Khủa đã thay đổi cuộc sống từ khi chuyển 6.000 m² đất ngô sang trồng ích mẫu. Chị Loan chia sẻ: Vụ đầu tiên nhà tôi thu hơn 60 triệu đồng, gấp ba lần trồng ngô. Tham gia dự án tôi và các hộ được tham gia tập huấn kỹ thuật, được hỗ trợ phân bón. Sản phẩm được Công ty thu mua tại chỗ, giá tốt. Vụ tới, tôi đăng ký mở rộng thêm 6.000 m² nữa để trồng dược liệu.

Sự chủ động của phụ nữ chính là một trong những tiêu chí mà dự án GREAT hướng tới nhằm nâng cao năng lực để họ đóng vai trò bình đẳng và có tiếng nói trong kinh tế gia đình.

Doanh nghiệp đồng hành xây dựng vùng nguyên liệu bền vững

Là đơn vị dẫn dắt chuỗi liên kết, Công ty CP Dược liệu VietRAP Sơn La đã đồng hành ngay từ những ngày đầu bằng việc trực tiếp xuống bản tuyên truyền, hướng dẫn trồng thử nghiệm và cam kết bao tiêu sản phẩm. Chị Lê Thị Hải, Phó Giám đốc Công ty, nhấn mạnh: GREAT không chỉ hỗ trợ vốn hay kỹ thuật. Quan trọng hơn là dự án giúp phụ nữ dân tộc thiểu số, là những người ít có cơ hội tiếp cận kiến thức sản xuất, được tham gia vào chuỗi giá trị một cách thực chất. Khi họ có kỹ năng, họ có thu nhập; khi họ tham gia vào khâu kỹ thuật, sản phẩm của doanh nghiệp cũng chất lượng hơn. Đây là mối quan hệ hai chiều cùng có lợi.

Theo chị Hải, giai đoạn trước khi tham gia GREAT, nhiều cây như khôi nhung, đương quy từng thất bại do thiếu hiểu biết về thời vụ và tiêu chuẩn kỹ thuật. Nhờ chương trình, phụ nữ được đào tạo bài bản, mạnh dạn sản xuất và cũng là lực lượng duy trì kỷ luật kỹ thuật tốt nhất.

Công ty hiện liên kết với 3 HTX và nhiều nhóm hộ, đặt mục tiêu đến cuối năm 2025 đạt 60 - 70 ha dược liệu; đến năm 2027, mở rộng lên hơn 200 ha. Dược liệu sau thu hoạch được doanh nghiệp bao tiêu và sơ chế đúng chuẩn, đảm bảo giá trị gia tăng.

Theo ghi nhận của đối tác, trước đây bà con làm theo kinh nghiệm, năng suất không đồng đều. Khi phụ nữ được đào tạo kỹ thuật từ dự án, họ làm bài bản hơn, đất được luân canh khoa học, cây trồng không bị sâu bệnh. Chuỗi giá trị dược liệu vì thế mà ổn định hơn. Đoàn công tác Dự án GREAT đánh giá cao sự vào cuộc của doanh nghiệp và HTX trong việc trao quyền cho phụ nữ thông qua đào tạo kỹ thuật, tạo việc làm và thúc đẩy bình đẳng giới ngay tại cộng đồng.

Bà Mai Thị Hạnh, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án GREAT, cho biết: Qua khảo sát, phỏng vấn đối tác, hợp tác xã và đại diện các hộ tham gia trồng dược liệu tại xã Tô Múa và xã Song Khủa cho thấy phụ nữ là lao động trực tiếp, cũng là nhân tố then chốt trong quản lý chất lượng. Các hoạt động đào tạo, tập huấn, tham gia nhóm sở thích giúp họ tự tin hơn, có tiếng nói hơn và trở thành hạt nhân trong chuỗi giá trị.

Dự án cũng khuyến nghị địa phương và các đơn vị liên kết tiếp tục nâng cao năng lực quản trị HTX, đặc biệt là nhóm phụ nữ; tăng cường hỗ trợ kỹ thuật theo tiêu chuẩn GACP - WHO; mở rộng mô hình theo hướng bền vững, chú trọng thị trường tiêu thụ; khuyến khích những phụ nữ có năng lực trở thành nhóm trưởng, kỹ thuật viên cộng đồng.

Nhờ liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp - HTX - hộ dân, mô hình đang từng bước hình thành một cộng đồng sản xuất dược liệu có tổ chức, giúp phụ nữ dân tộc thiểu số nâng cao năng lực, tăng thu nhập và khẳng định vai trò kinh tế trong gia đình.