Dọc tuyến đường bê tông qua các bản Nong Phụ, Pu Hao và bản Cống, là những vườn nhãn, xoài tươi tốt. Dẫn chúng tôi thăm vườn nhãn rộng trên 1,5 ha, ông Giàng A Tủa, bản Pu Hao, cho biết: Năm 2020, gia đình vay 300 triệu đồng của Ngân hàng NN và PTNT, gia đình đã thuê 1,5 ha đất của 2 hộ dân trên địa bàn xã để trồng cây nhãn, cây bưởi da xanh. Vừa làm, vừa rút kinh nghiệm, tham khảo học tập kỹ thuật chăm sóc từ những mô hình thành công ở trên địa bàn xã Sốp Cộp về áp dụng, với phương châm lấy ngắn nuôi dài, tôi còn trồng xen ngô và một số loại rau để có thêm thu nhập. Riêng vụ quả năm 2025, gia đình thu hơn 320 triệu đồng từ cây ăn quả. Thời gian tới tôi cùng các hộ trồng cây ăn quả trong bản thành lập hợp tác xã, để liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông sản thuận lợi hơn.

Tiếp tục đến thăm mô hình trồng bưởi, cam, nhãn của gia đình chị Vì Thị Tú, bản Cống, là một trong những hộ đầu tiên của bản chuyển đổi gần 1 ha ngô, sắn sang trồng cây ăn quả. Chị Tú cho biết: Năm 2021, từ nguồn vốn hỗ trợ của Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, gia đình trồng 400 gốc bưởi diễn; cây bưởi phát triển tốt, hằng năm cho thu hoạch hơn 1,5 tấn quả. Sau hơn 5 năm cải tạo và mở rộng diện tích trồng cây ăn quả, đến nay, gia đình còn trồng trên 70 gốc cam Vinh; 100 gốc nhãn, thu trên 200 triệu đồng/năm. Gia đình cũng đã đầu tư 50 triệu đồng lắp đặt hệ thống tưới tự động, sản xuất theo hướng VietGAP, nâng cao chất lượng sản phẩm.

Ông Vì Văn Biện, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Cống, cho biết: Giai đoạn 2021-2025, từ nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc gia, bản được hỗ trợ trên 2.200 cây xoài Đài Loan và gần 3.000 gốc cam cho 78 hộ trồng 14 ha. Sau nhiều năm chăm sóc, nhân dân trong bản nhận thấy các loại cây ăn quả phù hợp, phát triển tốt, nhiều hộ dân trong bản chuyển đổi các diện tích cây trồng kém hiệu quả sang trồng cam, xoài, nhãn, mận, cho thu nhập ổn định, như: Gia đình anh Vì Văn Năn trồng 1.200 cây xoài, cam, chuối, thu nhập hơn 130 triệu đồng/năm; gia đình anh Lò Văn Mớ trồng 1,5 ha xoài và cam, thu nhập trên 150 triệu đồng/năm,... Đến nay, cả bản có 58 ha cây ăn quả các loại; thu nhập từ cây ăn quả của năm 2025 gần 1,2 tỷ đồng, góp phần đưa thu nhập bình quân của bản lên 35 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ hộ nghèo còn 15%.

Xã biên giới Mường Lạn có 16 bản, cách trung tâm xã Sốp Cộp 28 km, tiếp giáp với huyện Mường Ét, tỉnh Hủa Phăn, nước bạn Lào. Với lợi thế địa hình có độ dốc vừa phải, nguồn nước dồi dào, khí hậu mát mẻ, phù hợp với phát triển các loại cây ăn quả. Ông Lò Văn Quan, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Lạn, cho biết: Trước đây, bà con trong xã chủ yếu canh tác các giống cây ngắn ngày, cho thu hoạch nhanh như ngô, sắn, cho năng suất, chất lượng thấp. Cấp ủy, chính quyền xã đã chỉ đạo xây dựng kế hoạch, khảo sát diện tích đất trồng cây lương thực kém hiệu quả; nghiên cứu, xác định các loại cây ăn quả phù hợp với đất đai thổ nhưỡng, có thị trường đầu ra; chỉ đạo các tổ chức đoàn thể, ban quản lý các bản phối hợp với Đoàn Kinh tế quốc phòng 326, Đồn Biên phòng Mường Lạn tuyên truyền hướng dẫn bà con phát triển trồng cây ăn quả. Đồng thời, triển khai các nguồn vốn theo các chương trình mục tiêu quốc gia hỗ trợ bà con cây giống, phân bón, xây dựng các mô hình cây ăn quả điểm ở các bản Cống, bản Mường Lạn, Pu Hao.

Hằng năm, các đoàn thể của xã phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức mở từ 3 đến 5 lớp tập huấn chuyển giao kỹ thuật cắt, ghép cải tạo, chăm sóc vườn cây ăn quả, thu hút đông đảo nhân dân tham gia; giới thiệu, hỗ trợ bà con tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi đầu tư phát triển diện tích cây ăn quả. Nếu như năm 2020, toàn xã mới có khoảng 170 ha cây ăn quả thì đến nay, diện tích đã lên tới gần 370 ha, trong đó, trên 180 ha đã cho thu hoạch, chủ yếu là nhãn ghép, xoài Đài Loan, cam, bưởi, sản lượng hơn 600 tấn quả các loại... Nhờ phát triển cây ăn quả, thu nhập bình quân đầu người của xã hiện nay là 33 triệu đồng/người/năm, tăng 12 triệu đồng/người/năm so với năm 2020, tỷ lệ hộ nghèo hiện còn dưới 20%.

Cùng với mở rộng diện tích cây ăn quả, xã Mường Lạn đang tập trung nâng cao chất lượng và đa dạng sản phẩm; vận động nhân dân chủ động ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào trồng, chăm sóc và bảo quản sản phẩm quả để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm; liên kết thành lập các hợp tác xã trồng cây ăn quả, hình thành các vùng sản xuất tập trung theo quy trình VietGAP, tiêu chuẩn nông nghiệp hữu cơ,… đáp ứng yêu cầu thị trường, qua đó, nâng cao đời sống, giảm nghèo bền vững.