Ngay từ đầu vụ, ngành Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, ban hành lịch thời vụ và cơ cấu giống cụ thể cho từng vùng sinh thái, phù hợp với điều kiện thực tế. Các địa phương căn cứ kế hoạch chung để cụ thể hóa thành phương án sản xuất chi tiết; chủ động chuẩn bị vật tư nông nghiệp, giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật; huy động nhân lực, phương tiện cơ giới hóa phục vụ làm đất, cấy lúa. Công tác tu sửa, nạo vét kênh mương nội đồng, khơi thông dòng chảy được triển khai từ cuối năm 2025, bảo đảm sẵn sàng nguồn nước tưới cho toàn bộ diện tích sản xuất.

Tại xã Mường Chanh, bà con xuống giống đồng loạt khi thời tiết ấm lên. Năm nay, phương pháp canh tác lúa cải tiến SRI tiếp tục được nông dân áp dụng. Các nguyên tắc chính bao gồm cấy mạ non (10-15 ngày), cấy thưa (1 dảnh/khóm), đảm bảo đủ nước, bón nhiều phân hữu cơ và làm cỏ sục bùn được bà con áp dụng phổ biến. Trên cánh đồng bản Đen, ông Lò Văn Tiếp tranh thủ thuê thêm 6 nhân công để cấy 2.000 m² lúa cho kịp tiến độ. Ông Tiếp chia sẻ: Gia đình tôi chuẩn bị mạ từ trước Tết. Khi thời tiết thuận lợi là xuống đồng ngay. Thuê thêm nhân công để hoàn thành sớm, tránh gặp rét hoặc khô hạn cuối vụ. Cấy xong sớm cũng yên tâm chăm sóc.

Còn tại bản Thạy Lốm, xã Chiềng Mai, gia đình ông Cầm Văn Toàn cũng chủ động chuẩn bị cho vụ xuân từ rất sớm. Ông Toàn cho biết: Gia đình tôi làm đất kỹ, phơi ải trước khi bừa ngâm nên ruộng tơi xốp, hạn chế sâu bệnh ngay từ đầu vụ. Năm nay, chúng tôi chọn giống lúa nếp 86, thời gian sinh trưởng phù hợp, chống chịu sâu bệnh tốt. Quan trọng nhất là gieo cấy đúng lịch. Sau khi cấy xong sẽ theo dõi đồng ruộng thường xuyên, bón phân cân đối để cây lúa đẻ nhánh khỏe, tạo tiền đề đạt năng suất cao.

Cùng với sự chủ động của nông dân, công tác bảo đảm nguồn nước tưới được các đơn vị chức năng đặc biệt quan tâm. Ngay từ cuối năm 2025, Công ty TNHH MTV Quản lý khai thác công trình thủy lợi đã ban hành kế hoạch khai thác, sử dụng tài nguyên nước và xây dựng phương án ứng phó nguy cơ thiếu nước cục bộ tại một số địa phương. Đối với các hồ chứa, ao, đập trữ nước, đơn vị tổ chức kiểm tra, đánh giá thực trạng nguồn nước, xác định cụ thể khả năng cấp nước phục vụ sản xuất; quản lý chặt chẽ việc điều tiết, phân phối nước đúng quy trình vận hành, bảo đảm tiết kiệm, chống thất thoát, lãng phí.

Được giao phụ trách bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp tại 8 xã thuộc khu vực Mai Sơn, Chi nhánh Công ty TNHH một thành viên Quản lý, khai thác công trình thủy lợi số 4 đã phối hợp với chính quyền các địa phương, trực tiếp hướng dẫn nông dân kỹ thuật tưới tiết kiệm nước, chống thất thoát; hướng dẫn bơm nước, làm thêm guồng nước cho những ruộng cao hơn mương dẫn nước. Đồng thời, chỉ đạo các tổ thủy lợi cơ sở vận hành công trình hợp lý, điều tiết nước theo từng khu vực; khơi thông mương dẫn nước, đầu mối lấy nước; tăng cường kiểm tra, xử lý các trường hợp lấn chiếm, xây dựng công trình trái phép trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi.

Ông Nguyễn Thế Thành, Trưởng Chi nhánh, cho biết: Đơn vị đang quản lý 204 công trình hồ, đập thủy lợi; 236 km mương nội đồng, cấp nước phục vụ sản xuất trên 16.600 ha lúa, ngô, cây ăn quả, rau màu và nuôi thủy sản. Đến thời điểm này, nguồn nước cơ bản bảo đảm cho toàn bộ diện tích sản xuất vụ xuân. Tuy nhiên, theo quy luật hằng năm, từ cuối tháng 3 đến đầu tháng 4 sẽ bước vào cao điểm nắng nóng, nguy cơ hạn hán có thể xảy ra tại một số vùng cao, vùng cuối đường dẫn nước. Đơn vị đã chủ động kiểm tra hiện trạng công trình, đánh giá khả năng cấp nước; hướng dẫn các tổ thủy lợi cơ sở sửa chữa, khơi thông những đoạn mương bị bồi lắng; thực hiện tưới luân phiên tại khu vực có nguy cơ hạn hán, ưu tiên xa tưới trước, gần tưới sau, để bảo đảm công bằng và hiệu quả.

Công tác phòng trừ sâu bệnh hại lúa cũng được ngành chuyên môn chú trọng. Ông Vũ Tiến Đĩnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh: Ngành đã xây dựng lịch thời vụ gieo cấy cụ thể cho từng vùng, phấn đấu hoàn thành trong tháng 3. Các địa phương cần bám sát đồng ruộng, theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, kịp thời hướng dẫn nông dân chăm sóc, bón phân cân đối, đúng quy trình kỹ thuật. Đồng thời, chủ động dự phòng giống có thời gian sinh trưởng ngắn để gieo cấy bù diện tích lúa, mạ bị thiệt hại do rét hoặc sâu bệnh.

Đến nay, bà con nông dân các địa phương đã gieo cấy được khoảng 2.000 ha. Tiến độ thực hiện tại các địa phương cơ bản bảo đảm yêu cầu, nhiều nơi triển khai đồng loạt, đúng cơ cấu giống và khung lịch thời vụ. Bảo vệ cho vụ lúa xuân, các địa phương đã chỉ đạo tăng cường điều tra, dự tính, dự báo tình hình sinh vật gây hại; khuyến cáo nông dân thường xuyên thăm đồng, phát hiện sớm các đối tượng như ốc bươu vàng, chuột, sâu cuốn lá nhỏ, rầy nâu, bệnh đạo ôn… để có biện pháp xử lý kịp thời, không để lây lan trên diện rộng. Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật được hướng dẫn theo nguyên tắc “4 đúng”, bảo đảm an toàn cho người sản xuất và môi trường sinh thái.

Vụ xuân là vụ sản xuất quan trọng. Với sự chuẩn bị chu đáo từ khâu làm đất, giống, nước tưới đến chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh, cùng khí thế ra quân sôi nổi trên khắp các cánh đồng, vụ xuân năm 2026 được kỳ vọng sẽ giành nhiều thắng lợi, góp phần bảo đảm an ninh lương thực và nâng cao thu nhập cho nông dân trong tỉnh.