Hiện nay, toàn tỉnh có hơn 34.000 ha đất nông nghiệp được tưới tiêu chủ động nhờ hệ thống thủy lợi, giúp giảm thiểu tác động do hạn hán, mưa lũ gây ra. Tuy nhiên, mưa lũ luôn là mối đe dọa lớn, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Các khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng do ngập úng, như: Mộc Châu, Yên Châu, Mai Sơn, Phù Yên… đã làm cho các loại cây trồng như lúa, chè, cây ăn quả, cà phê… bị hư hại, giảm năng suất, chất lượng sản phẩm. Chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản cũng chịu ảnh hưởng do mưa lũ, hạn hán, sét đánh…

Riêng đợt mưa lũ trong tháng 8/2025, toàn tỉnh thiệt hại hơn 1.710 ha cây trồng, chủ yếu là lúa và ngô, dẫn đến giảm năng suất, mất mùa cục bộ. Theo thống kê ban đầu, do ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 11, dẫn đến mưa lớn đã gây ngập úng, sạt lở đất, làm hư hại nhà cửa và cơ sở hạ tầng nông thôn. Trong đó, tại xã Thuận Châu có 9,35 ha lúa chín bị đổ, ngập; sét đánh chết 5 con bò, 1 con trâu tại bản Phiêng Bủng, xã Mường Bú…

Chủ động ứng phó với các điều kiện thời tiết, tỉnh ta triển khai thực hiện nhiều biện pháp tích hợp dự báo thiên tai vào quy hoạch. Hệ thống dự báo và cảnh báo thiên tai của tỉnh ta được đầu tư mạnh mẽ, ứng phó với điều kiện thời tiết cực đoan. Đài Khí tượng Thủy văn Sơn La có nhiệm vụ theo dõi, phát cảnh báo kịp thời. Theo đó, việc thu thập dữ liệu tình hình thời tiết được triển khai thông qua hệ thống dữ liệu máy tính. Đồng thời, phát bản tin cảnh báo thông qua các cơ quan báo chí của tỉnh và các nền tảng mạng xã hội, như: Zalo, FaceBook…

Chị Nguyễn Thị Thanh Lam, dự báo viên Đài Khí tượng Thủy văn Sơn La, chia sẻ: Sau khi tổng hợp dữ liệu thời tiết từ các trạm khí tượng, thủy văn trên địa bàn tỉnh, chúng tôi tham mưu với lãnh đạo cơ quan ban hành bản tin dự báo, cảnh báo các hiện tượng thời tiết cực đoan sẽ diễn ra. Việc ứng dụng chuyển đổi số trong công tác dự báo, cảnh báo tình hình thời tiết đã giúp đưa ra những dự báo chính xác nhất, góp phần giúp các địa phương kịp thời xây dựng phương án ứng phó với rủi ro thiên tai, trong đó có sản xuất nông nghiệp.

Các đợt mưa lớn do ảnh hưởng của cơn bão số 10 và 11, Đài Khí tượng Thủy văn Sơn La đã liên tục phát các bản tin dự báo, cảnh báo về lượng mưa, các điểm có nguy cơ sạt lở đất, ngập úng và lũ trên các con suối. Trên cơ sở bản tin cảnh báo thiên tai được truyền tải về tận các bản, các địa phương, giúp nhân dân chủ động triển khai thực hiện một số biện pháp hạn chế thiệt hại, như đắp phai tạm chống ngập úng cho đồng ruộng hoặc đào rãnh thoát nước cho vườn cây ăn quả ở vị trí trũng, thấp...

Ông Đinh Đức Thắng, Chủ tịch UBND xã Phù Yên, cho biết: Xã Phù Yên có khoảng 1.800 ha ruộng lúa, nhiều khu vực sản xuất nông nghiệp nằm ven bờ suối tại khu vực Huy Hạ, Huy Tân cũ. Trong đợt mưa lớn do ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 10 vừa qua, xã có 29 ha lúa và hoa màu bị thiệt hại. Con số thiệt hại về sản xuất nông nghiệp có thể sẽ cao hơn nếu như không có thông tin cảnh báo về lượng mưa, lưu lượng lũ của các suối trên địa bàn. Bởi sau khi nắm bắt thông tin về thời tiết, bà con đã chủ động nạo vét khơi thông mương dẫn nước, tạo đường thoát nước thuận lợi. Nhân dân còn chủ động thu hoạch sớm hoa màu đối với diện tích có nguy cơ ngập, tránh tối đa thiệt hại do mưa lũ gây ra.

Hộ gia đình ông Lù Văn Tâm, bản Bung Én, xã Quỳnh Nhai, luôn chủ động theo dõi các bản tin dự báo thời tiết để bảo vệ 10 lồng cá của gia đình. Ông đã di chuyển lồng cá ra khỏi khu vực có xoáy nước mạnh, khu vực cửa suối và khe nước để tránh cho cá bị sặc bùn gây ảnh hưởng đến năng suất cho vụ thu hoạch sắp tới. Ông Tâm chia sẻ: Mưa lũ kéo dài, gió xoáy và xoáy nước có thể xảy ra bất thường và gây thiệt hại cho lồng cá của gia đình. Do vậy, tôi luôn theo dõi các bản tin dự báo, cảnh báo thời tiết để chủ động ứng phó, bảo vệ lồng cá.

Cùng với đó, việc điều tiết nước tại các hồ thủy lợi và hồ chứa thủy điện Sơn La hợp lý cũng đã góp phần kiểm soát lũ lụt. Các cấp hội nông dân trong tỉnh đã triển khai hướng dẫn hội viên sử dụng ứng dụng dự báo thời tiết để điều chỉnh lịch gieo trồng và thu hoạch phù hợp với điều kiện thời tiết. 

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, việc dự báo và cảnh báo thiên tai có vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tổn thất và hỗ trợ nông dân phát triển sản xuất nông nghiệp. Với sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và các biện pháp chủ động, góp phần giảm thiểu rủi ro, đảm bảo an ninh lương thực, thúc đẩy kinh tế nông nghiệp nông thôn phát triển bền vững.