Đến bản Hùn, một trong những vùng trồng cà phê tập trung của phường Chiềng Cơi, chúng tôi được cán bộ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường giới thiệu mô hình duy trì thảm thực vật trong vườn cà phê. Khác với tập quán phát sạch cỏ trước đây, nhiều hộ đã chủ động giữ lại lớp thảm thực vật phù hợp để bảo vệ đất, giữ độ ẩm, giúp cây sinh trưởng tốt.

Thăm vườn cà phê rộng 2 ha của gia đình chị Tòng Thị Thoa, với những hàng cây xanh tốt, cành trĩu quả đang vào vụ thu hoạch. Chị Thoa chia sẻ: Trước đây, gia đình thường phát sạch cỏ vì nghĩ rằng cỏ sẽ cạnh tranh dinh dưỡng với cây cà phê. Sau khi được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn, gia đình thay đổi cách chăm sóc, duy trì thảm thực vật hợp lý. Nhờ đó, đất giữ ẩm tốt hơn trong mùa khô, hạn chế rửa trôi, xói mòn khi mưa lớn; cây sinh trưởng ổn định, quả to và đồng đều. Vụ cà phê năm nay, gia đình dự kiến thu khoảng 25 tấn quả tươi. Với giá bán khoảng 25.000 đồng/kg, doanh thu có thể đạt trên 600 triệu đồng.

Bản Hùn hiện có hơn 300 ha cà phê. Việc thay đổi tập quán chăm sóc vườn cây như gia đình chị Thoa đang được nhiều hộ tìm hiểu, áp dụng. Đây cũng là một trong những giải pháp được phường Chiềng Cơi chú trọng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, thích ứng với biến đổi khí hậu. Chị Trần Thị Nga, viên chức Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Chiềng Cơi, cho biết: Việc phát sạch cỏ trong thời gian dài khiến đất dễ khô cứng, dinh dưỡng bị rửa trôi, nhất là tại những vườn cà phê mới trồng. Qua tập huấn, nhiều hộ đã duy trì thảm thực vật ở những diện tích cà phê chưa khép tán. Khi cỏ phát triển cao, người dân phát và giữ lại phần gốc khoảng 3-5 cm, tạo nguồn vật chất hữu cơ bổ sung cho đất. Kết hợp với trồng cây che bóng hợp lý, cách làm này góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho cà phê phát triển, giảm tác động bất lợi của thời tiết.

Cùng với đổi mới kỹ thuật chăm sóc, Chiềng Cơi chú trọng cải tạo diện tích cà phê già cỗi, năng suất thấp. Cán bộ chuyên môn thường xuyên hướng dẫn người dân cắt tỉa cành, vệ sinh vườn, chăm sóc cây sau thu hoạch; rà soát diện tích cần cưa đốn, tái canh. Đến nay, toàn phường đã cưa đốn, tái canh 43 ha; trồng mới, trồng tái canh 10,9 ha cà phê.

Gia đình anh Lèo Văn Đôi, bản Nhọt San, có hơn 2 ha cà phê, trong đó nhiều diện tích đã trồng trên 20 năm, cây già cỗi, năng suất giảm. Được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn, anh từng bước cưa đốn những cây kém hiệu quả, cải tạo vườn và chăm sóc diện tích tái canh. Anh Đôi cho biết: Năm nay một số diện tích cây cà phê đã cho bói quả, năng suất dự kiến đạt từ 28-30 tấn/ha, góp phần tăng thu nhập, trang trải cuộc sống và có thêm nguồn vốn tái đầu tư chăm sóc vườn cây.

Từ những mô hình cụ thể cho thấy, nâng cao giá trị cà phê không chỉ phụ thuộc vào mở rộng diện tích, mà quan trọng hơn là thay đổi phương thức sản xuất, nâng năng suất, chất lượng trên diện tích hiện có. Với trên 2.600 ha cà phê, Chiềng Cơi xác định việc chuyển giao khoa học kỹ thuật, cải tạo vườn cây và phát triển sản xuất bền vững là nhiệm vụ trọng tâm. Cùng với giá cà phê tăng, những chuyển biến trong sản xuất đang góp phần cải thiện thu nhập, nâng cao đời sống của nhiều hộ dân.

Phường Chiềng Cơi đặt mục tiêu đến năm 2030, giá trị sản xuất cà phê đạt bình quân 200-250 triệu đồng/ha/năm; giai đoạn 2026-2030, tái canh trên 250 ha bằng giống mới. Địa phương định hướng phát triển vùng cà phê chè Arabica bền vững, gắn sản xuất với chế biến, tiêu thụ và xây dựng thương hiệu. Ông Nguyễn Văn Thản, Chủ tịch UBND phường Chiềng Cơi, cho biết: Để thực hiện mục tiêu trên, phường tiếp tục đẩy mạnh chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, hướng dẫn người dân cải tạo, tái canh vườn cây; phát triển cà phê đặc sản, cà phê đạt các tiêu chuẩn, chứng nhận hữu cơ, 4C, RA. Đồng thời, thúc đẩy liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp; ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý vùng trồng, cập nhật dữ liệu sản xuất, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, từng bước đáp ứng các yêu cầu của thị trường xuất khẩu, trong đó có quy định của Liên minh châu Âu về chống mất rừng (EUDR).

Với sự quan tâm hỗ trợ của cấp ủy, chính quyền và sự chủ động của người dân, vùng cà phê Chiềng Cơi đang từng bước được cải tạo, phát triển theo hướng bền vững. Đây là cơ sở để nâng cao giá trị cây trồng chủ lực, góp phần khẳng định thương hiệu cà phê Arabica Sơn La, tăng thu nhập và cải thiện đời sống nhân dân trên địa bàn.