Thách thức từ chăn nuôi nhỏ lẻ

Tổng đàn gia súc lớn, phân bố rộng khắp trên địa bàn toàn tỉnh và phương thức chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ vẫn chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu ngành. Trong khi đó, các chủng mầm bệnh nguy hiểm vẫn lưu hành ngoài môi trường, nguy cơ tái phát và lây lan diện rộng luôn thường trực, đặt ra rất nhiều thách thức cho các cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương trong công tác quản lý, bảo vệ đàn vật nuôi.

Thực tế từ đầu năm đến nay cho thấy, tình hình dịch bệnh trên đàn vật nuôi trên địa bàn tỉnh có những thời điểm diễn biến rất phức tạp, gây ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lý và kinh tế của người chăn nuôi. Đáng chú ý, bệnh Dịch tả lợn châu Phi đã bùng phát tại nhiều địa phương, làm 5.985 con lợn mắc bệnh, chết và phải tiến hành tiêu hủy bắt buộc với tổng khối lượng lên tới 314.453 kg; tính đến thời điểm hiện tại, toàn tỉnh vẫn còn 20 xã có các ổ dịch chưa qua 21 ngày. Bên cạnh đó, Bệnh dại cũng xuất hiện tại 6 lượt tổ, bản, khiến 7 con chó mắc bệnh, chết và bị tiêu hủy; bệnh Viêm da nổi cục làm 37 con bò mắc bệnh, trong đó có 6 con chết, phải tiêu hủy; bệnh Lở mồm long móng type O cũng ghi nhận xảy ra tại 2 lượt tổ, bản với 77 con gia súc mắc bệnh.

Tại xã Chiềng Mai, chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ hiện chiếm trên 90% tổng số hộ chăn nuôi trên địa bàn. Cụ thể, toàn xã có trên 1.700 hộ chăn nuôi quy mô nhỏ, 188 hộ quy mô vừa và chỉ có 4 trang trại phát triển theo quy mô lớn. Quy mô tổng đàn giữa các hộ gia đình không đồng đều; việc nuôi nhốt gia súc, gia cầm ngay trong khu dân cư vẫn còn phổ biến. Điều kiện chuồng trại, công tác vệ sinh, tiêu độc khử trùng cũng như việc chấp hành các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học giữa các hộ có sự chênh lệch rất lớn..., đòi hỏi việc rà soát tổng đàn, tổ chức tiêm phòng, hướng dẫn kỹ thuật phòng bệnh và giám sát dịch bệnh phải được lực lượng chức năng thực hiện trực tiếp, sát sao tới từng cơ sở.

Anh Lò Văn Thuận, xã Chiềng Mai, cho biết: Gia đình tôi nuôi 6 con bò, chăn nuôi quy mô nhỏ nên việc chăm sóc, phòng bệnh chủ yếu do gia đình tự thực hiện. Mỗi đợt tiêm phòng, cán bộ xã thông báo, hướng dẫn và phối hợp triển khai tại bản; gia đình thực hiện đầy đủ theo hướng dẫn. Khi có bò mới nhập về, gia đình nuôi riêng, theo dõi trước khi nhập đàn để hạn chế nguy cơ lây bệnh.

Mặc dù người dân đã có ý thức hơn, song việc bám sát từng hộ chăn nuôi để nắm bắt biến động đàn, hướng dẫn các biện pháp chuyên môn và phát hiện sớm dấu hiệu bất thường lại đang gặp khó khăn do lực lượng chuyên môn ở cấp cơ sở quá mỏng. Khối lượng công việc quản lý nhà nước ở địa phương rất lớn, khiến thời gian dành cho việc xuống tận các bản, rà soát từng hộ và trực tiếp theo dõi sức khỏe đàn vật nuôi bị thu hẹp.

Bà Nguyễn Thị Hiền, Quyền Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp xã Chiềng Mai, cho biết: Khó khăn là cán bộ phụ trách lĩnh vực nông nghiệp phải cùng lúc đảm nhiệm nhiều công việc, từ thủy lợi, thủy sản, phòng, chống thiên tai đến quản lý chất lượng an toàn thực phẩm, kinh tế trang trại và hợp tác xã. Vì vậy, chúng tôi thành lập các nhóm zalo của tổ, bản, tiếp nhận thông tin về đàn vật nuôi, dấu hiệu dịch bệnh; khi có vấn đề phát sinh, cán bộ trao đổi, xuống cơ sở kiểm tra, hướng dẫn xử lý ngay.

Siết chặt các khâu phòng dịch

Cùng với tăng cường quản lý, giám sát chặt chẽ đàn vật nuôi nội địa tại từng tổ, bản, công tác kiểm soát nguồn gia súc, gia cầm từ bên ngoài đưa vào địa bàn được xác định là “mắt xích”, nhằm ngăn chặn nguy cơ mầm bệnh nguy hiểm xâm nhập. Nguy cơ này càng trở nên hiện hữu khi đầu tháng 4/2026, phía Trung Quốc chính thức thông báo phát hiện vi rút lở mồm long móng Serotype SAT1 tại hai tỉnh Cam Túc và Tân Cương. Đây là chủng vi rút cực kỳ nguy hiểm, chưa từng được ghi nhận tại Việt Nam và hiện cũng chưa có trong danh mục các loại vắc xin đang lưu hành trên thị trường trong nước.

Trước thực tế đó, hoạt động vận chuyển, mua bán, buôn lậu gia súc qua biên giới hoặc giữa các địa phương tiềm ẩn nguy cơ rất cao đưa chủng vi rút mới này vào địa bàn tỉnh. Ông Nguyễn Anh Thu, Phó Chủ tịch UBND xã Mai Sơn, cho biết: Kiểm soát nguồn vật nuôi đưa vào địa bàn là một trong những khó khăn trong phòng, chống dịch. Địa phương tăng cường nắm tình hình, kiểm tra nguồn vật nuôi đưa vào và hướng dẫn người dân chủ động phòng ngừa, kịp thời thông tin khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Song song với giải pháp kiểm soát vận chuyển, việc chủ động tạo miễn dịch quần thể cho đàn gia súc, gia cầm thông qua tiêm phòng vắc xin được xem là “lá chắn” hiệu quả nhất, hạn chế mầm bệnh phát sinh và lây lan. Trong đợt 1 năm 2026, tỉnh đã xuất cấp trên 386.000 liều vắc xin các loại cho các xã, phường, trong đó 275.200 liều vắc xin lở mồm long móng, 67.925 liều tụ huyết trùng trâu, bò, 6.950 liều ung khí thán trâu, bò. Các địa phương tiếp tục triển khai tiêm phòng những loại vắc xin ngoài chương trình theo hướng xã hội hóa, phấn đấu tỷ lệ bao phủ đạt trên 70% tổng đàn. Hơn 11.600 lít hóa chất được cấp phục vụ tiêu độc, khử trùng môi trường chăn nuôi.

Cùng với tiêm phòng, việc giám sát dịch bệnh được tăng cường; các địa phương được hướng dẫn xử lý khi phát sinh ổ dịch, kiểm soát hoạt động vận chuyển, mua bán, giết mổ gia súc, gia cầm. Tại khu vực biên giới, việc kiểm tra, giám sát chú trọng nhằm hạn chế nguy cơ mầm bệnh xâm nhập. Người chăn nuôi được hướng dẫn thực hiện an toàn sinh học, vệ sinh chuồng trại và chủ động khai báo khi phát hiện vật nuôi có dấu hiệu bất thường.

Ông Nguyễn Ngọc Toàn, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản tỉnh, cho biết: Việc phòng, chống dịch phải gắn với quản lý đầy đủ tổng đàn. Khi số lượng, tình trạng tiêm phòng và biến động đàn được cập nhật kịp thời, cơ quan chuyên môn và địa phương sẽ chủ động hơn trong giám sát, xác định khu vực có nguy cơ và triển khai biện pháp xử lý khi cần thiết. Đây là cơ sở để nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ đàn vật nuôi trên địa bàn.

Trước bối cảnh dịch bệnh diễn biến phức tạp và áp lực chăn nuôi nông hộ còn lớn, bảo vệ an toàn cho tổng đàn vật nuôi là nhiệm vụ trọng tâm của toàn ngành Nông nghiệp tỉnh. Khi lực lượng phụ trách lĩnh vực thú y cơ sở còn mỏng, việc chủ động “sát dân, sát địa bàn”; siết chặt quản lý biến động đàn, phủ rộng vắc xin phòng bệnh đến chốt chặn nguồn cung từ bên ngoài, từng mắt xích được vận hành đồng bộ sẽ góp phần giảm thiểu thiệt hại và thúc đẩy ngành chăn nuôi Sơn La phát triển bền vững.