Cà phê Aribica được trồng ở Sơn La từ những năm 1990, đến nay, toàn tỉnh có khoảng 24.300 ha, sản lượng năm 2025 ước đạt 37.724 tấn. Tuy nhiên, nhiều diện tích đã già cỗi, năng suất giảm, cần tái canh hoặc trồng mới. Đáp ứng nhu cầu về cây giống cà phê, các cơ sở nghiên cứu, sản xuất giống trong tỉnh chủ động phát triển giống cây mới, phù hợp điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương.

Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông lâm nghiệp Tây Bắc, xã Chiềng Ban, huyện Mai Sơn, là một trong những đơn vị cung ứng giống cây cà phê lớn trên địa bàn tỉnh. Ngoài phương pháp truyền thống là gieo từ hạt giống cây đầu dòng, Trung tâm đang thử nghiệm nhân giống bằng phương pháp giâm cành, một hướng đi mới đem lại nhiều triển vọng. Ông Nguyễn Quang Trung, Phó Giám đốc Trung tâm, cho biết: Cà phê nhân giống bằng giâm cành sinh trưởng nhanh và cho quả sớm hơn gieo hạt, năng suất sau hai năm gần gấp đôi. Mỗi năm, Trung tâm cung cấp khoảng 900.000 cây giống và hạt giống chất lượng cao cho các cơ sở ươm trong vùng, đồng thời, chuyển giao kỹ thuật, đảm bảo các vườn ươm vệ tinh đạt chuẩn. Hiện nay, thị trường giống cà phê cạnh tranh mạnh, người dân rất quan tâm đến nguồn gốc, chất lượng và giá cả. Để cung cấp giống có tỷ lệ sống cao, sinh trưởng tốt, giá hợp lý, cơ sở chúng tôi luôn nhập phôi đầu dòng từ địa chỉ uy tín, rõ nguồn gốc và được cơ quan có thẩm quyền công nhận.

Bên cạnh các đơn vị Nhà nước, nhiều hợp tác xã tích cực cung ứng giống cây chất lượng cao. Tiêu biểu là HTX Cà phê Bích Thao, thành phố Sơn La, mỗi năm cung cấp khoảng 300.000 cây giống, không chỉ cho thị trường trong tỉnh, còn xuất sang các tỉnh miền núi phía Bắc như Lào Cai, Yên Bái, Lai Châu.

Ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc HTX, cho biết: HTX sử dụng giống THA1 của Trung tâm Giống Eakmart, loại giống phù hợp với điều kiện Tây Bắc, cho năng suất, chất lượng cao. Quá trình ươm kéo dài 6-7 tháng, cây đạt tiêu chuẩn khi cao tối thiểu 15 cm, gốc đường kính 0,3 mm, thân thẳng, không sâu bệnh. Trước khi xuất vườn, cây được tập làm quen với ánh nắng, tránh sốc sinh trưởng.

Mua gần 2.000 cây giống cà phê tại Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông lâm nghiệp Tây Bắc chuẩn bị cho vụ trồng mới, bà Cà Thị Nọi, bản Bó, phường Chiềng An, Thành phố, chia sẻ: Theo tôi, cây giống chất lượng tốt giúp tăng tỷ lệ sống, thích nghi với khí hậu, đất đai, rút ngắn thời gian sinh trưởng, nâng cao năng suất. Cùng một vùng đất, nhưng nếu dùng giống rõ nguồn gốc, chất lượng cao, cho hiệu quả vượt trội.        

Bà Phạm Thị Lan, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật, Sở Nông nghiệp và Môi trường, khẳng định: Giống là khâu đầu tiên nhưng cũng là khâu then chốt quyết định trực tiếp đến năng suất, khả năng thích nghi, từ đó, nâng cao giá trị sản phẩm, thu nhập cho nông dân.

Hiện nay, tỉnh Sơn La xây dựng 1 vườn cây đầu dòng giống cà phê chè TN2, khai thác 10.500 chồi/năm; 2 vườn giống cà phê Catimor SLa, cung cấp 4.000 kg hạt giống/năm. Ngoài ra, 5.000 cây đầu dòng Catimor SLa được công nhận, cho sản lượng 7.650 kg hạt giống/năm. Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh còn phối hợp với tổ chức GIZ (Đức) xây dựng vườn giống đầu dòng 2 ha tại xã Chiềng Cọ, thành phố Sơn La với các giống TN1, TN2, đang được ưa chuộng nhờ năng suất cao, chất lượng tốt. Hai HTX tại vùng trọng điểm, là HTX Quyết Thắng, huyện Mai Sơn và HTX Thuận Sơn, huyện Thuận Châu được hỗ trợ xây dựng vườn ươm quy mô 100.000 cây/năm, tạo nền tảng phát triển giống cà phê chất lượng cao tại chỗ. Nhờ đảm bảo nguồn giống tốt, toàn tỉnh trồng tái canh 1.203,7 ha; ghép cải tạo 1.614,3 ha.

Tỉnh ta đặt mục tiêu đến năm 2030, có khoảng 25.000 ha cà phê, sản lượng cà phê nhân ước đạt 40.000 tấn. Có 80 - 90% diện tích cà phê trồng mới sử dụng giống đúng tiêu chuẩn; có 5.950 ha cà phê đặc sản; phát triển vùng nguyên liệu cà phê đạt các tiêu chuẩn bền vững đạt 18.000 ha; hình thành, phát triển 5 vùng cà phê ứng dụng công nghệ cao trở lên.

Thực hiện mục tiêu đề ra, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai đồng bộ các giải pháp tuyên truyền pháp luật, hướng dẫn kỹ thuật sản xuất giống cà phê. Toàn bộ diện tích cà phê đến kỳ tái canh được rà soát, lập kế hoạch theo từng huyện. Đồng thời, phối hợp với chính quyền địa phương kiểm soát chặt chẽ nguồn giống, đảm bảo rõ ràng về nguồn gốc, chất lượng đạt chuẩn. Việc sản xuất cũng được định hướng theo tiêu chí thân thiện với môi trường, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, đặc biệt là quy định của thị trường châu Âu về bảo vệ rừng.

Cà phê không chỉ là cây trồng chủ lực của Sơn La, còn là sinh kế của hàng chục nghìn hộ nông dân. Việc quản lý chặt chẽ giống cây cà phê từ khâu nghiên cứu, sản xuất đến sử dụng, chính là nền tảng, nâng cao năng suất, chất lượng. Từ đó, mở rộng thị trường, từng bước đưa thương hiệu cà phê Sơn La vươn xa trên bản đồ nông sản Việt Nam và quốc tế.