Cuối tháng 11 vừa qua, sương muối xuất hiện dày vào sáng sớm, phủ trắng nhiều diện tích cà phê tại một số địa phương trong tỉnh. Sau một đêm nhiệt độ xuống thấp, cây cà phê bị cháy lá, táp ngọn, nguy cơ ảnh hưởng đến năng suất vụ sau, khiến nông dân lo lắng ảnh hưởng đến năng suất. Nắm bắt tình hình, cán bộ Trung tâm Khuyến nông và Chuyển đổi số (Sở Nông nghiệp và Môi trường) đã xuống cơ sở, trực tiếp kiểm tra vườn cà phê, đánh giá mức độ tác động và hướng dẫn bà con các biện pháp kỹ thuật nhằm giảm thiểu thiệt hại, giúp cây sớm hồi phục.

Tại vườn cà phê của gia đình ông Nguyễn Văn Hải, bản Muông Yên, phường Chiềng Cơi, sau khi được cán bộ khuyến nông hướng dẫn, ông Hải đã áp dụng các biện pháp phòng chống sương muối cho nương cà phê. Ông Hải cho biết: Cán bộ hướng dẫn không vội bón phân hay cắt tỉa, tập trung giữ ẩm cho đất, che chắn gốc, theo dõi sát diễn biến sinh trưởng của cây sau sương muối. Những hướng dẫn được trao đổi ngay tại vườn, vừa làm vừa giải thích, giúp chúng tôi hiểu rõ nguyên nhân và cách xử lý phù hợp, tránh những xử lý nóng vội có thể khiến cây suy kiệt thêm.

Không chỉ hỗ trợ kỹ thuật tại từng gia đình, công tác khuyến nông còn đóng vai trò quan trọng trong xây dựng và nhân rộng các mô hình sản xuất hiệu quả. Dự án “Xây dựng mô hình hợp tác xã liên kết sản xuất lúa gạo hữu cơ theo chuỗi giá trị” do Công ty TNHH MTV Nông nghiệp Organic Quế Lâm phối hợp với Trung tâm Khuyến nông và Chuyển đổi số triển khai trên quy mô 120 ha tại xã Phù Yên đã tạo chuyển biến rõ nét trong tư duy sản xuất của nông dân. Dự án hỗ trợ 70% chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật sinh học, tổ chức tập huấn kỹ thuật, đồng thời hỗ trợ thành lập HTX Dịch vụ Nông nghiệp Quang Huy, từng bước hình thành chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ bền vững.

Bà Cầm Thị Ngân, Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp Quang Huy, chia sẻ: Thời gian đầu chuyển đổi sang sản xuất lúa theo hướng hữu cơ, hợp tác xã gặp không ít khó khăn do người dân còn e ngại, năng suất giảm trong vài vụ đầu khi đất cần thời gian cải tạo. Tuy nhiên, với sự đồng hành của khuyến nông và doanh nghiệp, HTX đã kiên trì tuyên truyền, vận động, hướng dẫn kỹ thuật cho các thành viên. Từ 160 thành viên ban đầu với 30 ha, đến nay, đã phát triển lên khoảng 1.000 thành viên, với hơn 130 ha cấy các giống lúa J02, Đài Thơm 8, BC15.

Hiện nay, sản phẩm gạo hữu cơ Phù Yên của HTX đã được chứng nhận hữu cơ, đạt sản phẩm OCOP 4 sao cấp tỉnh. Sản phẩm được đầu tư bao bì, tem nhãn, truy xuất nguồn gốc và tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành trong cả nước, giá bán cao hơn gạo thường từ 20 - 30%. Sản xuất lúa theo hướng hữu cơ không chỉ cải thiện chất lượng đất và môi trường canh tác, mà còn mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Nông dân tăng thêm lợi nhuận, giảm chi phí đầu vào từ 10 - 15%.

Cùng với mô hình lúa hữu cơ, nhiều mô hình khuyến nông tiếp tục được triển khai và nhân rộng, như: Trồng ngô, sắn bền vững trên đất dốc; thâm canh lúa cải tiến SRI; sản xuất rau an toàn; ghép cải tạo vườn cây ăn quả nhãn, xoài, bưởi, quýt; phát triển chuỗi giá trị chuối Yên Châu; nuôi cá rô phi luân canh lúa - cá… Qua đó, giúp nông dân dần thay đổi tư duy sản xuất, mạnh dạn áp dụng khoa học kỹ thuật, nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng, vật nuôi và giá trị kinh tế.

Thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, hệ thống khuyến nông tiếp tục giữ trọng trách ngày càng lớn trong việc hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân. Toàn tỉnh hiện duy trì mạng lưới khuyến nông từ tỉnh đến cơ sở, trong đó, đội ngũ cán bộ khuyến nông thuộc các Trạm Kỹ thuật nông nghiệp khu vực được chuyển giao về Trung tâm dịch vụ tổng hợp các xã, phường, trực tiếp bám địa bàn, nắm chắc tình hình sản xuất của từng vùng, từng loại cây trồng, vật nuôi. Dù tổ chức bộ máy được sắp xếp theo hướng tinh gọn, lực lượng khuyến nông vẫn bảo đảm thực hiện tốt vai trò “cầu nối” giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nông dân, kịp thời chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, tư vấn giải pháp sản xuất phù hợp trước những biến động của thời tiết và thị trường.

Trên cơ sở đó, hoạt động khuyến nông được triển khai ngày càng linh hoạt, đa dạng về hình thức, hướng mạnh về cơ sở và lấy nhu cầu thực tiễn của người dân làm trung tâm. Cụ thể, thông qua các buổi tư vấn trực tiếp, hội thảo đầu bờ, diễn đàn khuyến nông và các hoạt động tham quan, học tập mô hình, người dân có thêm điều kiện trao đổi kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau, nâng cao kỹ năng sản xuất và khả năng thích ứng với yêu cầu mới của thị trường. Riêng trong năm 2025, Trung tâm đã tổ chức 14 lớp tập huấn cho gần 400 học viên. Các lớp tập huấn được tổ chức theo hướng thiết thực, gắn với điều kiện sản xuất của từng vùng, từng đối tượng cây trồng, vật nuôi. Cách làm “cầm tay chỉ việc” giúp nông dân tiếp cận với tiến bộ kỹ thuật nhanh hơn, hiệu quả hơn.

Bà Hoàng Thị Thu Hiền, Quyền Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Chuyển đổi số, thông tin: Trước những tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu và yêu cầu đổi mới sản xuất, lực lượng khuyến nông xác định phải đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động, lấy nhu cầu thực tiễn của nông dân làm trung tâm. Ngoài việc chuyển giao quy trình, lực lượng khuyến nông phải thường xuyên bám đồng ruộng, kịp thời tư vấn, hướng dẫn nông dân xử lý các tình huống phát sinh, đồng thời hỗ trợ tổ chức sản xuất theo hướng an toàn, bền vững và gắn với thị trường.

Gần dân, sát ruộng, lực lượng khuyến nông đang góp phần quan trọng giúp nông dân từng bước bắt nhịp với nền nông nghiệp hiện đại. Từ ứng phó kịp thời với rủi ro thời tiết, hỗ trợ kỹ thuật trong sản xuất, đến tổ chức sản xuất theo hướng bền vững và liên kết chuỗi giá trị, khuyến nông tiếp tục là điểm tựa để nông dân yên tâm sản xuất, nâng cao thu nhập.