Năm 2013, HTX Sản xuất kinh doanh và dịch vụ tổng hợp Bình Thuận thành lập với 25 thành viên. Mục tiêu ban đầu của HTX là khôi phục và phát triển vùng chè truyền thống, đồng thời tạo đầu ra ổn định cho người dân. Những ngày đầu hoạt động, cán bộ HTX đến từng hộ dân vận động giữ lại diện tích chè, cam kết thu mua toàn bộ sản phẩm chè búp tươi với giá hợp lý.

Từ vài chục hộ tham gia ban đầu, đến nay HTX đã liên kết với 500 hộ dân trên địa bàn xã và các vùng lân cận, hình thành vùng nguyên liệu chè rộng lớn với tổng diện tích khoảng 800 ha. Năm 2019, thương hiệu "Chè Trọng Nguyên - Phổng Lái Thuận Châu" chính thức ra mắt và được công nhận OCOP 4 sao cấp tỉnh.

Bà Nguyễn Thị Bình, Phó Giám đốc HTX Sản xuất kinh doanh và dịch vụ tổng hợp Bình Thuận , xã Bình Thuận, chia sẻ: Mỗi năm, HTX thu mua khoảng 2.500 tấn chè búp tươi, chế biến từ 400-500 tấn chè thành phẩm cung cấp cho thị trường trong nước và xuất khẩu sang Đài Loan, Hàn Quốc. Giá trị sản xuất đạt trên 100 triệu đồng/ha/năm. HTX đã tạo việc làm thường xuyên cho 10 lao động và 35 lao động thời vụ (9-10 tháng/năm), thu nhập bình quân từ 8-10 triệu đồng/tháng., HTX còn giúp hàng trăm hộ liên kết có nguồn thu ổn định từ cây chè, bình quân đạt từ 60-80 triệu đồng/hộ mỗi năm.

HTX Tây Bắc, xã Yên Châu thành lập năm 2016 với 8 thành viên, HTX Tây Bắc lựa chọn hướng đi khác biệt ngay từ những ngày đầu hoạt động, đó là tập trung vào chế biến sâu các sản phẩm nông sản đặc trưng của địa phương thay vì chỉ tiêu thụ nguyên liệu thô. Từ nguồn nguyên liệu sẵn có như tỏi, chè shan tuyết, chuối, xoài, mận..., HTX đã nghiên cứu, đầu tư máy móc, công nghệ để tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường.

Cùng với đó, HTX còn phát triển nhiều sản phẩm đặc trưng khác như chè shan tuyết Ôn Ốc, hoa đu đủ đực sấy, bột chuối xanh, chuối sấy, xoài sấy, mận sấy, long nhãn... Sau gần 10 năm xây dựng và phát triển, HTX có 12 sản phẩm OCOP, trong đó 2 sản phẩm đạt OCOP 4 sao. Tổng doanh thu đạt từ 4-5 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương, góp phần nâng cao thu nhập cho hàng trăm hộ dân tham gia cung cấp nguyên liệu.

Ông Nguyễn Anh Đức, Phó giám đốc HTX Tây Bắc, xã Yên Châu, cho biết: HTX đã kiên định lựa chọn con đường chế biến sâu thay vì bán nguyên liệu thô. Tỏi tươi tại Yên Châu giá khoảng 25.000-30.000 đồng/kg, nhưng sau khi chế biến thành tỏi đen, giá trị tăng lên 400.000-600.000 đồng/kg, giá trị tăng gấp 15-20 lần. 

Đến nay, toàn tỉnh có 824 HTX, khoảng 42.000 thành viên; có 99 HTX tham gia xây dựng 125 sản phẩm OCOP. Tổng vốn hoạt động của các HTX ước đạt khoảng 700 tỷ đồng; doanh thu bình quân đạt khoảng 3,6 tỷ đồng/HTX/năm; thu nhập bình quân của thành viên đạt từ 6-7 triệu đồng/người/tháng.

Ông Mùi Anh Tiến, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh, nhấn mạnh: Liên minh HTX tỉnh Sơn La xác định tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong phát triển kinh tế tập thể, tập trung, đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của HTX. Đồng thời, tăng cường đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các HTX; nâng cao chất lượng các hoạt động tư vấn, đào tạo, hỗ trợ xúc tiến thương mại và tiếp cận nguồn vốn. Đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển các mô hình HTX ứng dụng công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn và nông nghiệp hữu cơ. Cùng với đó, tăng cường liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, mở rộng hợp tác quốc tế, hỗ trợ xây dựng thương hiệu, phát triển sản phẩm OCOP và nhân rộng các mô hình HTX điển hình, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương theo hướng bền vững, hiện đại và hội nhập.

Thực tiễn cho thấy, các HTX đang trở thành cầu nối hiệu quả giữa người dân và thị trường, góp phần nâng cao giá trị nông sản, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Qua đó, tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng của kinh tế tập thể trong phát triển kinh tế - xã hội địa phương.