Chúng tôi về xã Phiêng Khoài, vùng mận hậu lớn nhất của huyện Yên Châu để tìm hiểu về tiêu thụ mận vụ này. Phiêng Khoài hiện khoảng 2.800 ha đang cho thu hoạch. Ông Bùi Văn Quân, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết: Vụ mận năm nay, mận được mùa chưa từng có, sản lượng ước đạt khoảng 30.000 tấn, trong khi năm 2024 đạt 24.000 tấn.

Khi hỏi về giá mận hậu năm nay, Phó Chủ tịch UBND xã, thông tin: Mận giảm giá là có nhưng không đến mức “thê thảm” như thông tin trên mạng xã hội. Trên địa bàn xã, đối với một số vườn của người dân không có điều kiện kinh tế để đầu tư thâm canh, quả mận bé, mẫu mã kém, giá dao động từ 3.000-5.000 đồng/kg, nhưng chỉ với một số hộ nhất định. Giá mận năm nay so với năm ngoái có thấp hơn, nhưng cơ bản vẫn ổn định; thị trường tiêu thụ đảm bảo, với trên 70 điểm thu mua nhỏ lẻ, tiêu thụ từ 500 – 700 tấn quả/ngày tại các chợ đầu mối, cửa hàng trái cây toàn quốc.

Tìm hiểu về  HTX Kiên Cường, xã Phiêng Khoài có gần 90 ha mận hậu sản xuất theo hướng hữu cơ và VietGAP. 2 năm liên tiếp, sản phẩm mận của HTX được kiểm nhận đảm bảo an toàn và chọn lựa đưa lên hệ thống suất ăn hàng không trong nước và là 1 trong 3 HTX của huyện được Sở Khoa học và Công nghệ cấp quyền sử dụng nhãn hiệu “Mận hậu Sơn La”.

 Anh Nguyễn Quốc Cường, Phó Giám đốc HTX Kiên Cường, cho biết: Nếu như năm ngoái, HTX chỉ thu hoạch được 1.000 tấn quả thì năm nay sản lượng mận đạt 1.800 tấn; giá mận năm nay có giảm, đối với mận VIP giảm 10.000 đồng/kg, loại 2 giảm 5.000 đồng/kg. Nhưng bù lại sản lượng lại tăng, thị trường tiêu thụ tốt vẫn tốt. Thậm chí những quả loại 1 size VIP từ 15-20 quả/kg, HTX vẫn bán được 60-70.000 đồng/kg. Với những quả mận hữu cơ khách hàng rất thích và lượng tiêu thụ lớn. HTX quản lý sản xuất bằng hệ thống camera giám sát tại vườn và đăng ký tem truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm mận. Khi đã có thương hiệu, nguồn gốc rõ ràng, an toàn thì việc tiêu thụ sẽ dễ dàng hơn.

Trước thông tin giá mận hậu đầu vụ “rớt thảm” chỉ với 3.000 – 5.000 đồng/kg, anh Cường giải thích: "Đây là giá mận loại 4 (loại quả bé, mã không đẹp, chưa đủ độ chín); loại này khó bán, người trồng phải tự tìm đầu ra...). Ông Cường khẳng định, đối với mận loại 1 vẫn được bán với giá từ 50-70.000 đồng/kg và loại 2, 3 giá từ 15.000 – 40.000 đồng/kg. Vì thế những thông tin trên rất dễ khiến khách hàng hoang mang, hiểu nhầm chất lượng sản phẩm, có tâm lý so sánh, ảnh hưởng đến người bán và việc tiêu thụ gặp khó khăn.

Gia đình anh Nguyễn Văn Doanh ở bản Cồn Huốt 1, xã Phiêng Khoài có 4 ha mận hậu, dự kiến năm nay, sản lượng gia đình đạt khoảng gần 100 tấn. Anh Doanh cho biết: Vụ này, mận được mùa nhất trong 5 năm trở lại đây, tăng sản lượng gấp đôi so với năm ngoái. Với sản lượng lớn chung, khi vào chính vụ thì chắc chắn giá sẽ giảm. Tuy giá có giảm so với tháng trước, nhưng không phải là thấp. Nhà tôi phân thành nhiều loại theo kích cỡ quả; quả đẹp, to có giá 50.000 đồng/kg, còn loại 2 có giá từ 30.000 – 35.000 đồng/kg; loại 3 từ 15.000 - 20.000 đồng/kg; hạng cuối 8.000 - 10.000 đồng/kg. Từ đầu vụ đến nay, gia đình đã thu hoạch trên 20 tấn cung cấp đi các chợ đầu mối các tỉnh Thanh Hóa, Hưng Yên và thành phố Hà Nội.

Thực tế tại các nhà vườn, diện tích mận được bà con trồng, chăm sóc theo quy trình an toàn, đốn tỉa, tạo tán, chăm sóc kỹ hơn về dinh dưỡng, tạo ra những trái to, mẫu mã đẹp, chất lượng thì quả vẫn có giá trị cao và ổn định. Trái lại với những thông tin thất thiệt về giá, tín hiệu vui cho bà con nông dân, hiện tại, giá mận Phiêng Khoài đã tăng lên thêm 3.000-4.000 đồng/kg loại 1 và 2, tăng thêm 2.000 đồng/kg đối với loại 3 và 4 so với cách đây một tuần. Một số điểm thu mua trong tình trạng khan hàng vận chuyển đi các tỉnh.

Ông Lù Văn Cường, Chủ tịch UBND huyện Yên Châu, cho biết: Vùng trồng mận hậu với 4.000 ha, tập trung chủ yếu tại các xã vùng cao, biên giới của huyện, sản lượng dự kiến niên vụ 2025 đạt khoảng 32.200 tấn quả tươi. Đến thời điểm hiện tại, toàn huyện đã tiêu thụ gần 16.000 tấn mận, với giá dao động từ 15.000-40.000 đồng/kg. Những thông tin trên mạng xã hội về việc mận hậu Yên Châu rớt giá đồng loạt còn 3.000 – 5.000 đồng/kg là tin đồn thất thiệt; bởi đó là trường hợp cá biệt, rất nhỏ so với diện tích và sản lượng quả của toàn huyện. Còn về nguyên nhân giá mận giảm là thời điểm tháng 4, 5, trên địa bàn chủ yếu là mận trái mùa và mận chín sớm, thương lái tới mua nhiều để bán dịp lễ nên mận được giá cao. Từ ngày 1/6 đến nay, vào chính vụ, giá mận giảm nhẹ là điều bình thường, nhưng mặt bằng chung giá mận ở Phiêng Khoài vẫn cao hơn các vùng lân cận.

Năm nay, dự kiến sản lượng mận lớn, huyện Yên Châu cũng đã giao các cơ quan chuyên môn liên hệ với các bạn hàng trước đây đã từng thu mua tại các địa bàn để mời lên ký kết các hợp đồng nguyên tắc, tiêu thụ cho bà con; tổ chức xúc tiến tiêu thụ sản phẩm tại nhiều tỉnh, thành trong nước. Cuối tháng 5, huyện tổ chức thành công Ngày hội hái mận tại xã Phiêng Khoài; phối hợp với Sở Công Thương, Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam tổ chức các phiên livestream giới thiệu, quảng bá, thúc đẩy tiêu thụ mận hậu trên sàn thương mại điện tử. Hỗ trợ, vận động các HTX, doanh nghiệp trên địa bàn thu mua, đẩy mạnh chế biến qua đó cũng giảm áp lực tiêu thụ cho sản phẩm mận...

Kiểm tra thực tế tại vùng mận Phiêng Khoài, đồng chí Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban chỉ đạo tỉnh về sản xuất, chế biến, tiêu thụ, xuất khẩu các sản phẩm nông nghiệp đã làm việc với UBND huyện Yên Châu về nắm tình hình tiêu thụ mận hậu. Đồng chí yêu cầu huyện xác minh làm rõ các thông tin đăng tải trên các trang mạng xã hội; đề nghị huyện phối hợp với ngành chức năng xử lý nghiêm những tin đồn thất thiệt về giá, ảnh hưởng đến sản xuất, tiêu thụ mận hậu trên địa bàn huyện nói riêng và mận hậu Sơn La nói chung.

Đồng hành cùng người trồng mận, các cấp, ngành của tỉnh và các địa phương đang nỗ lực trong việc xúc tiến, quảng bá, tiêu thụ sản phẩm mận hậu và các sản phẩm trái cây, nông sản. Trong đó, có sự kiện đưa sản phẩm mận hậu Phiêng Khoài, huyện Yên Châu vào các suất ăn trên chuyến bay của Vietnam Airlines vào ngày 10/6 tới; Tuần lễ mận hậu Sơn La tại hệ thống siêu thị Saigon Co.op tại Thành phố Hồ Chí Minh và các siêu thị tại Hà Nội... Huyện Yên Châu cần tập trung cao cho việc giới thiệu sản phẩm mận đến các thị trường, tìm kiếm đối tác mới; tăng cường các hoạt động xúc tiến, quảng bá; vận động nhân dân và nhân rộng mô hình trồng an toàn, hữu cơ, tạo ra những trái mận hậu chất lượng cao nhất, đáp ứng tiêu chí khắt khe thị trường, đảm bảo tiêu thụ thuận lợi sản phẩm cho bà con nông dân. 

Mận hậu hiện là một trong những cây trồng chủ lực trong phát triển kinh tế của bà con nông dân xã Phiêng Khoài, huyện Yên Châu. Tình trạng được mùa – mất giá không phải là câu chuyện mới; nguyên nhân chủ yếu đến từ sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết trong tiêu thụ. Không chỉ riêng mận hậu, sắp tới là vụ thu hoạch xoài, giải pháp giữ thị trường bằng uy tín và chất lượng thì mới đảm bảo đầu ra sản phẩm ổn định.