Về Mường Lạn những ngày này, vườn cây ăn quả có múi trên địa bàn xã đã bước vào vụ thu hoạch. Theo lời giới thiệu lãnh đạo xã, chúng tôi đến thăm mô hình trồng cây ăn quả trên đất dốc của gia đình ông Lò Văn Sai, bản Nà Khi. Năm 2020, gia đình ông Sai vay 200 triệu đồng của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn và họ hàng, thuê 1,5 ha đất của 2 hộ dân trên địa bàn xã để trồng cây bưởi da xanh và cây cam Vinh.

Ông Sai cho biết: Vừa làm vừa rút kinh nghiệm, tham khảo học tập kỹ thuật chăm sóc từ những mô hình thành công ở trên địa bàn các xã lân cận về áp dụng. Với phương châm lấy ngắn nuôi dài, gia đình còn trồng xen một số loại rau để có thêm thu nhập. Đến nay, 1,5 ha bưởi, cam của gia đình đang phát triển tốt, năm 2024, thu hơn 150 triệu đồng từ cây ăn quả. Vụ năm nay, dự tính hơn 1 ha bưởi, cam sẽ cho thu hoạch hơn 8 tấn quả, trừ chi phí, gia đình thu về hơn 200 triệu đồng. Tôi định sẽ bàn với các hộ dân trong bản thành lập hợp tác xã, để liên kết phát triển sản xuất và tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm.

Thực hiện chủ trương tập trung chuyển đổi cơ cấu cây trồng của xã Mường Lạn, từ năm 2022 đến nay, Ban quản lý bản Cống đã vận động nhân dân chuyển đổi 16 ha đất trồng ngô, sắn kém năng suất sang trồng cà phê, bước đầu cho thấy cây trồng này phù hợp và phát triển tốt. Chị Tòng Thị Ban, bản Cống, chia sẻ: Nhà tôi có 1 ha trồng cà phê từ năm 2021. Trước đây, cà phê không được giá nên gia đình không quan tâm, đầu tư chăm sóc. Những năm gần đây, được cán bộ tuyên truyền, hướng dẫn cách chăm sóc để đạt sản lượng cao, cà phê lại có giá, nên tôi đã đầu tư phân bón, cải tạo lại nương cà phê, chuyển đổi thêm 0,5 ha đất trồng sắn sang trồng cà phê. Gia đình mới thu hoạch từ cuối tháng 10 được hơn 4 tấn quả tươi, thu về 120 triệu đồng. Dự kiến cả vụ sẽ thu hoạch được trên 12 tấn quả tươi. Hy vọng giá bán ổn định để gia đình có thêm thu nhập.

Trao đổi kinh nghiệm về chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ thực tiễn, ông Phạm Anh Đào, Chủ tịch UBND xã Mường Lạn, thông tin: Dựa vào điều kiện đất đai, nguồn nước của từng bản, xã đã xây dựng kế hoạch, định hướng cho bà con chuyển đổi các loại cây trồng phù hợp. Đồng thời, chủ động phối hợp với các cơ quan chuyên môn của tỉnh hỗ trợ nhân dân về chuyển giao khoa học, kỹ thuật; hướng dẫn nông dân thâm canh, sản xuất sản phẩm nông sản sạch, an toàn, theo tiêu chuẩn VietGAP. Các tổ chức hội, đoàn thể nhận ủy thác, hướng dẫn nhân dân tiếp cận với các nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội để chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mở rộng sản xuất. Hiện nay, toàn xã có tổng dư nợ đạt trên 63 tỷ đồng, với trên 1.100 hộ được vay vốn.

Năm 2025, nhân dân xã Mường Lạn đã chuyển đổi gần 80 ha đất kém hiệu quả sang trồng cây ăn quả và cây cà phê, tập trung ở các bản: Nà Khi, Nà Vạc, Huổi Men, bản Cống. Hiện nay, toàn xã có 370 ha cây ăn quả, sản lượng đạt hơn 500 tấn; 57 ha cây cà phê, trong đó, có 36 ha cho thu hoạch, năng suất bình quân đạt 10 tấn quả tươi/ha, với giá bán cao, trung bình từ 26 - 28 nghìn đồng/kg quả tươi, mang lại thu nhập đáng kể cho người dân vùng biên giới.

Với những chủ trương phù hợp, sát thực tiễn của cấp ủy, chính quyền xã Mường Lạn, cùng cách làm hiệu quả chủ động của nông dân trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng đã góp phần đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa, tạo ra nguồn thu nhập ổn định, nâng cao đời sống của nhân dân, mở ra nhiều cơ hội để xã nâng cao hiệu quả công tác xóa đói, giảm nghèo bền vững.