Thêm nhiều nhà máy chế biến sâu

Chế biến sâu giúp nông sản thô “thay áo mới” bằng công nghệ hiện đại, trở thành thực phẩm, đồ uống hay nguyên liệu có giá trị cao. Đây là hướng đi nâng tầm giá trị, mở rộng thị trường và gia tăng sức cạnh tranh. Từ đầu năm, Sơn La đã liên tiếp đưa vào hoạt động và khởi công nhiều nhà máy chế biến nông sản tập trung.

Điển hình là Nhà máy tinh bột biến tính BHL Sơn La của Công ty CP Chế biến nguyên liệu thực phẩm BHL. Dự án được xem là bước tiến lớn trong nâng cao giá trị nông sản và khẳng định hướng đi đúng của tỉnh trong phát triển công nghiệp chế biến gắn với nông nghiệp công nghệ cao.

Ông Vũ Hưng Bình, Tổng Giám đốc Tập đoàn BHL Sơn La, cho biết: Từ khát vọng nâng tầm giá trị cây sắn, doanh nghiệp đã đầu tư xây dựng nhà máy tại Khu công nghiệp Mai Sơn, khánh thành và đi vào hoạt động ngày 9/10 vừa qua. Dự án hướng tới tạo đầu ra ổn định cho vùng nguyên liệu, thúc đẩy sản xuất bền vững cho nông dân và gia tăng giá trị sản phẩm thông qua chế biến sâu. Nhà máy có quy mô 1,64 ha, công suất 300 tấn/ngày đêm, gồm hai dây chuyền hiện đại, cho ra hơn 1.000 mã sản phẩm thuộc 5 dòng chủ lực, phục vụ các ngành công nghiệp, y tế, thực phẩm, không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn hướng tới xuất khẩu sang Trung Quốc và nhiều quốc gia khác.

Một dự án đột phá khác là Nhà máy cà phê Cascara hòa tan Sơn La của Công ty CP Cà phê Cascara Sơn La, vừa được Ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh trao quyết định chủ trương đầu tư ngày 13/10. Dự án có tổng vốn hơn 103 tỷ đồng, công suất thiết kế 200 tấn trà Cascara, 500 tấn cà phê rang xay và 3.000 tấn vỏ sấy khô mỗi năm. Ông Nguyễn Ngọc Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty, cho biết: Dự án hướng đến chế biến sâu cà phê và phụ phẩm Cascara, sử dụng công nghệ tiên tiến, không nằm trong danh mục hạn chế hoặc cấm chuyển giao, dự kiến hoàn thành và đi vào hoạt động trong quý I/2027.

Trước đó, tháng 9/2025, Dự án Tổ hợp Nhà máy sản xuất thức ăn chăn nuôi và chế biến nông sản Mavin Mai Sơn được khởi công tại Khu công nghiệp Mai Sơn, quy mô 11,15 ha, công suất 500.000 tấn/năm, tổng vốn đầu tư 350 tỷ đồng. Dự án giúp giải quyết đầu ra nông sản và cung cấp nguồn thức ăn chăn nuôi chất lượng, hoàn thiện chuỗi giá trị nông nghiệp.

Cùng thời gian này, Nhà máy sản xuất ngũ cốc ăn liền và hoa quả sấy của Công ty CP Sản xuất thương mại đầu tư VFI (quy mô 0,5 ha, công suất 4.120 tấn/năm, vốn 39 tỷ đồng) cũng đang được đẩy nhanh tiến độ, dự kiến khánh thành tháng 11/2025. Sự ra đời của các dự án chế biến sâu cho thấy bước tiến rõ nét, khẳng định hướng đi đúng của tỉnh trong phát triển công nghiệp gắn với nông nghiệp công nghệ cao.

Chỉ trong thời gian ngắn, những chính sách thu hút đầu tư của tỉnh và tiềm năng của vùng đất Sơn La đã thu hút được nhiều nhà đầu tư. Đến thời điểm này, Sơn La có 19 nhà máy và gần 600 cơ sở chế biến nông sản đang hoạt động. Phát triển chế biến sâu giúp giảm tổn thất sau thu hoạch, kéo dài thời gian bảo quản, hạn chế lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu. Đồng thời, các sản phẩm đa dạng hơn, đáp ứng thị hiếu trong và ngoài nước, tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người lao động và góp phần vào tăng trưởng kinh tế bền vững.

Xây dựng vùng nguyên liệu sạch

Để bảo đảm nguồn cung ổn định và chất lượng cho các nhà máy chế biến, Sơn La đang quy hoạch vùng trồng theo thế mạnh từng địa phương, gắn với chuỗi liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm. Toàn tỉnh hiện có hơn 80.000 ha cây ăn quả; riêng cà phê hơn 24.300 ha, sản lượng khoảng 38.000 tấn, với hai vùng cà phê công nghệ cao ở Mai Sơn; chè gần 6.000 ha, sản lượng khoảng 60.000 tấn.

Vinatea Mộc Châu là điển hình trong phát triển chuỗi giá trị chè chất lượng cao. Thành lập từ tháng 4/1958, doanh nghiệp có vùng nguyên liệu ở độ cao 900 - 1.050 m, khí hậu và thổ nhưỡng lý tưởng cho cây chè. Sau hơn 65 năm, Vinatea Mộc Châu vẫn giữ vai trò quan trọng của ngành chè Sơn La và cả nước, hiện quản lý 551 ha chè, 100% diện tích đạt chuẩn nông nghiệp bền vững RainForest Alliance (RA).

Năm 2022, UBND tỉnh Sơn La công nhận 329,6 ha chè của công ty là Vùng chè ứng dụng công nghệ cao. Mỗi năm, vùng này cho sản lượng hơn 10.000 tấn búp tươi, chế biến thành khoảng 2.500 tấn chè khô. Nhà máy được đầu tư công nghệ hiện đại, đạt chuẩn ISO 22000:2022, đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm và xuất khẩu. Doanh nghiệp tiên phong ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng nguyên liệu, giám sát chất lượng và số hóa quy trình thu mua, chế biến. Năm 2024, Vinatea Mộc Châu tiếp tục được cấp chứng nhận đầu tư nhà máy chế biến chè công suất 120 tấn/ngày, tổng vốn 85 tỷ đồng.

Cùng với Vinatea Mộc Châu, trên địa bàn còn có nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đã xây dựng chuỗi liên kết sản xuất, bao tiêu sản phẩm như: Doveco Sơn La, Nafoods Tây Bắc, IC Food, Mía đường Sơn La, Công ty CP Phúc Sinh Sơn La; Công ty CP Chế biến nguyên liệu thực phẩm BHL Sơn La... đã đóng vai trò quan trọng trong việc tiêu thụ hàng trăm nghìn tấn nông sản và mở rộng xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và EU.

Đến nay, Sơn La có 9 vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (dự kiến đạt 10 vùng vào cuối năm 2025), 5.596 ha sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và hơn 260 ha sản xuất hữu cơ. Trong 9 tháng qua, giá trị hàng hóa xuất khẩu ước đạt hơn 150,3 triệu USD, tăng 8,65% so với cùng kỳ năm trước. Tổng sản lượng nông sản tiêu thụ đạt 464.384 tấn, bằng 98% kế hoạch năm, với giá trị hơn 4.489 tỷ đồng; trong đó tiêu thụ trong nước trên 370 tấn, đưa vào chế biến 88.875 tấn và xuất khẩu hơn 4.800 tấn.

Ưu tiên thu hút đầu tư chế biến sâu

Để tiếp tục duy trì đà phát triển, tỉnh Sơn La ưu tiên thu hút đầu tư vào công nghiệp chế biến nông sản, đặc biệt là các dự án ứng dụng công nghệ cao, công nghệ sinh học, và năng lượng tái tạo theo định hướng kinh tế xanh, tuần hoàn, bền vững.

Ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, khẳng định: Sơn La xác định ba trụ cột chiến lược cho tăng trưởng dài hạn là nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến sâu và kinh tế xanh. Tỉnh tập trung phát triển vùng nguyên liệu tập trung, xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân để đảm bảo đầu ra ổn định, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong nông nghiệp, ứng dụng công nghệ quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và quảng bá nông sản Sơn La trên các nền tảng số. Tập trung phát triển cụm công nghiệp chế biến hiện đại, hoàn thiện hạ tầng logistics, mở rộng hoạt động xuất khẩu. Đồng thời, tỉnh tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn, cải thiện môi trường đầu tư, phát huy nội lực, thu hút nguồn lực bên ngoài, tạo điều kiện để các dự án triển khai hiệu quả và bền vững.

Với nền tảng công nghệ hiện đại, định hướng rõ ràng và sự chung sức của chính quyền, doanh nghiệp cùng người dân, Sơn La đang từng bước hình thành hạt nhân chế biến nông sản quy mô, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Đến năm 2030, tỉnh hướng tới trở thành trung tâm chế biến nông sản, nông nghiệp xanh và du lịch sinh thái của vùng Tây Bắc.