Nếu có dịp đến Xím Vàng, du khách dễ bắt gặp hình ảnh những người phụ nữ Mông cần mẫn bên tấm vải lanh, tỉ mỉ thêu từng đường nét, hoa văn. Qua đôi bàn tay khéo léo, những họa tiết mộc mạc dần hiện lên, làm nên vẻ đẹp của trang phục truyền thống, đồng thời lưu giữ bản sắc văn hóa và tinh hoa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Chị Hạng Thị Dủ, Chủ tịch Hội LHPN xã Xím Vàng, chia sẻ: Trang phục truyền thống của phụ nữ dân tộc Mông, gồm: Áo, váy, yếm, thắt lưng, được may từ vải lanh. Sau khi dệt vải, người phụ nữ dùng chỉ màu thêu các họa tiết hình vuông, quả trám, chữ thập, tam giác, đường xoáy kép, răng cưa tạo điểm nhấn cho trang phục. Để hoàn thiện một bộ trang phục, người làm phải trải qua nhiều công đoạn công phu, từ se lanh, dệt vải đến thêu hoa văn, cắt ghép và hoàn thiện sản phẩm. Một bộ trang phục đẹp thể hiện sự khéo léo, tài hoa, đức tính cần cù, chịu khó của người phụ nữ dân tộc Mông.

Đối với phụ nữ dân tộc Mông, thêu thùa, may vá là công việc thường ngày, dù bận rộn với công việc ruộng nương, họ vẫn tranh thủ lúc nông nhàn để giữ nghề truyền thống. Chị Mùa Thị Sênh, bản Hang Chú, nói: Trang phục truyền thống được người Mông sử dụng hằng ngày, trong dịp Tết và khi đón khách quý. Những năm gần đây, nhiều phụ nữ trong bản còn may, thêu trang phục để bán cho khách du lịch và những người có nhu cầu, góp phần gìn giữ nghề truyền thống, tạo thêm thu nhập, cải thiện đời sống gia đình.

Toàn xã Xím Vàng hiện có 15 hộ còn giữ nghề dệt lanh, 4 hộ may trang phục của dân tộc Mông, 5 người chế tác khèn. Tiêu biểu là hộ chị Mùa Thị Sênh may trang phục, ông Mùa A Sềnh chế tác khèn ở bản Hang Chú; ông Mùa Pao Dê, duy trì nghề làm khèn và mở lớp dạy miễn phí ở bản Háng Chơ. Cùng với nghề thêu, may trang phục, nghề nấu rượu truyền thống cũng đang được người dân Xím Vàng duy trì và phát triển.

Cứ mỗi độ tháng 10 khi lúa nương vào mùa thu hoạch, căn nhà gỗ truyền thống của chị Hờ Thị Ghênh ngay đầu bản Pa Cư Sáng lại đỏ lửa mỗi ngày để nấu rượu, gian bếp luôn thơm mùi thóc nương, men lá. Chị Ghênh chia sẻ: Rượu thóc sau khi nấu thường có nồng độ khoảng 60 độ, tùy nhu cầu của khách hàng sẽ được điều chỉnh ở các mức khác nhau. Rượu mang vị ngọt của thóc nương, hương thơm đặc trưng của men lá, là thức uống quen thuộc trong đời sống của người dân địa phương.

Hiện nay, toàn xã Xím Vàng có khoảng 20 hộ duy trì nghề nấu rượu truyền thống. Từ chỗ chủ yếu phục vụ nhu cầu gia đình, người dân từng bước chú trọng nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm thông qua liên kết sản xuất. Tiêu biểu là HTX Tiến Hưng đang liên kết với khoảng 15 hộ sản xuất rượu thóc Hang Chú, sản phẩm đã được công nhận OCOP 4 sao.

Chị Nguyễn Thị Hồng Xuyến, Giám đốc HTX Tiến Hưng, cho biết: Trong số 15 hộ liên kết, có 4 hộ cung cấp rượu thường xuyên, khoảng 8 đợt/năm, mỗi đợt khoảng 2.000 lít/hộ. Giá thu mua dao động từ 27.000-40.000 đồng/lít, tùy nồng độ rượu. HTX còn cung cấp thóc nguyên liệu cho các hộ nấu rượu tại nhà, tạo việc làm thời vụ cho khoảng 3 lao động địa phương tại xưởng sản xuất, góp phần duy trì nghề truyền thống và nâng cao thu nhập cho người dân.

Ông Ngô Văn Huynh, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết: Xím Vàng có cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ, bản sắc văn hóa độc đáo cùng nhiều nghề truyền thống có tiềm năng phát triển thành sản phẩm du lịch. Thời gian tới, xã đẩy mạnh tuyên truyền, khuyến khích người dân gìn giữ, phát huy nghề thủ công, phát triển sản xuất hàng hóa, tạo việc làm và nâng cao thu nhập.

Gìn giữ nghề truyền thống, phát triển sản phẩm hàng hóa gắn với du lịch cộng đồng, Xím Vàng đang từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế địa phương. Khi bản sắc văn hóa được gìn giữ, sản phẩm truyền thống được nâng cao giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ, đây sẽ là nền tảng để người dân tạo sinh kế, tăng thu nhập, góp phần phát triển du lịch vùng cao theo hướng bền vững.