Yên tâm với chính sách

Những ngày đầu năm 2026, căn nhà nhỏ của ông Lò Văn Yên, 62 tuổi bản Đông Luông, xã Mường Bú rộn ràng hơn thường lệ, khi ông chính thức nhận quyết định hưởng lương hưu hằng tháng và tấm thẻ BHYT với mức hưởng 95%. Trước đây, ông Yên là người hoạt động không chuyên trách của xã Mường Bú, tham gia BHXH bắt buộc 9 năm (từ tháng 1/2016 đến 7/2025). Thực hiện chủ trương mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, ông xin nghỉ và chọn tiếp tục đóng BHXH tự nguyện. Nhờ đúng thời điểm Luật BHXH có hiệu lực, quy định giảm điều kiện về số năm đóng BHXH tối thiểu để được hưởng lương hưu từ 20 năm xuống 15 năm, nên ông Yên chỉ phải đóng bù cho 6 năm còn lại để được hưởng lương hưu. Ông Yên vui mừng chia sẻ: Có lương hưu hằng tháng tôi rất yên tâm vì có nguồn thu nhập ổn định và được chăm sóc sức khỏe. Quan trọng nhất là không trở thành gánh nặng cho con cháu.

Còn chị Hà Thu Nguyệt, ở xã Thuận Châu là lao động tự do, cũng bất ngờ khi được nhận trợ cấp thai sản từ BHXH tự nguyện. Khoản hỗ trợ 2 triệu đồng không quá lớn, nhưng đủ để người mẹ trẻ cảm nhận rõ hơn sự đồng hành của chính sách an sinh. Chị Nguyệt phấn khởi nói: Tôi tham gia BHXH tự nguyện chỉ nghĩ sau này có lương hưu. Không ngờ sinh con cũng được hỗ trợ. Tôi sẽ kiên trì tham gia BHXH tự nguyện để sau này có lương hưu, không phụ thuộc vào con cháu khi về già

Tại xã Xím Vàng, anh Giàng A Nhề, Bí thư chi bộ, Trưởng bản Xím Vàng cũng không giấu được niềm phấn khởi khi biết mình thuộc nhóm được Nhà nước hỗ trợ tham gia BHXH bắt buộc. Anh Nhề chia sẻ: Rất vui, vì gần một năm nay tôi được Nhà nước đóng BHXH, đảm bảo sau này có lương hưu và được cấp BHYT, giúp chúng tôi yên tâm thực hiện công tác.

Niềm vui của ông Yên, chị Nguyệt, anh Nhề là minh chứng sinh động cho những đổi mới mang tính nhân văn của Luật BHXH năm 2024 sau gần một năm đi vào thực tiễn. Từ tháng 7/2025 đến nay, BHXH tỉnh đã giải quyết hưởng chế độ hưu trí theo quy định với điều kiện 15 năm đóng BHXH cho 87 người, số tiền chi trả hơn 141 triệu đồng; giải quyết trợ cấp thai sản BHXH tự nguyện cho 106 lượt người, với số tiền 216 triệu đồng; giải quyết chế độ BHXH đối với người lao động có thời gian đóng BHXH không đủ điều kiện hưởng lương hưu nhưng chưa đủ điều kiện hưởng chế độ trợ cấp hưu trí xã hội 1 trường hợp.

Hệ thống BHXH đa tầng

Với 11 chương và 141 điều, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đánh dấu một bước ngoặt lớn trong chính sách an sinh xã hội. Điểm nhấn nổi bật của luật mới là việc xây dựng hệ thống BHXH đa tầng thông qua việc bổ sung tầng trợ cấp hưu trí xã hội. Theo đó, công dân từ đủ 75 tuổi trở lên hoặc từ 70 đến dưới 75 tuổi đối với hộ nghèo, cận nghèo không có lương hưu hay trợ cấp hằng tháng sẽ được hưởng khoản trợ cấp này từ ngân sách nhà nước.

Mở rộng đối tượng được tham gia BHXH bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh; người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, bản, tổ dân phố; người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành HTX không hưởng tiền lương. Đặc biệt, Luật BHXH năm 2024, bổ sung chế độ thai sản vào chính sách BHXH tự nguyện, với mức 2 triệu đồng cho mỗi con mới sinh, do ngân sách nhà nước bảo đảm. Giảm điều kiện về số năm đóng BHXH tối thiểu để được hưởng lương hưu từ 20 năm xuống 15 năm.

Bên cạnh đó, Luật còn có nhiều sửa đổi, bổ sung, khuyến khích người lao động bảo lưu thời gian đóng để hưởng lương hưu thay vì nhận BHXH một lần. Bảo đảm quyền tham gia và thụ hưởng BHXH với lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài và lao động nước ngoài vào làm việc tại Việt Nam. Nâng cao hiệu quả đầu tư Quỹ BHXH. Bổ sung quy định về bảo hiểm hưu trí bổ sung. Quy định cụ thể về “mức tham chiếu” thay cho “mức lương cơ sở” và quản lý thu, đóng BHXH. Quy định giao dịch điện tử trong lĩnh vực BHXH...

Những thay đổi ấy cho thấy Luật BHXH năm 2024 không chỉ mở rộng diện bao phủ, mà còn từng bước tăng tính hấp dẫn của chính sách, đặc biệt với lao động khu vực phi chính thức, nhóm vốn lâu nay khó tiếp cận hệ thống an sinh bền vững.

Đưa Luật BHXH đến gần dân

Để những quy định mới của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) năm 2024 không chỉ nằm trên văn bản, ngành BHXH tỉnh đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp đưa chính sách vào cuộc sống; thành lập Tổ chỉ đạo triển khai thi hành Luật BHXH năm 2024, đồng thời chỉ đạo các cơ sở linh hoạt tổ chức phổ biến, quán triệt nội dung phù hợp với từng nhóm đối tượng và đặc thù địa bàn.

Từ tháng 7/2025 đến nay, BHXH tỉnh phối hợp với Sở Nội vụ tổ chức Hội nghị quán triệt, phổ biến Luật BHXH 2024 và các văn bản quy định chi tiết một số điều của Luật BHXH đến các đơn vị, doanh nghiệp và 75 xã, phường; tổ chức 44 hội nghị tuyên truyền Luật cho 2.117 người lao động, hộ kinh doanh tham gia; tổ chức 122 hội nghị khách hàng, 630 cuộc tuyên truyền theo nhóm nhỏ.

Ngoài ra, tích cực phối hợp với Thuế tỉnh rà soát dữ liệu gửi thông báo đến các đơn vị sử dụng lao động, hợp tác xã, hộ kinh doanh cá thể có đăng ký kinh doanh nhưng chưa tham gia BHXH cho người lao động. Phối hợp với UBND các xã, phường quản lý và thực hiện các chế độ BHXH đối với các đối tượng được phân công phụ trách, đặc biệt là các đối tượng mới theo Luật BHXH năm 2024, như dân quân thường trực; cán bộ không chuyên trách thôn, tổ, bản; đối tượng hưởng hưu trí xã hội...

Từ tháng 7/2025 đến nay, toàn tỉnh khai thác mới 1.022 đơn vị với 1.359 lao động tham gia BHXH bắt buộc; mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc theo Luật BHXH năm 2024 đối với 842 chủ hộ kinh doanh, 504 người quản lý doanh nghiệp, 433 người quản lý hợp tác xã, 34 dân quân thường trực, 4.314 người hoạt động không chuyên trách ở thôn, bản, tổ dân phố. Toàn tỉnh có gần 67.000 lao động tham gia BHXH bắt buộc; hơn 46.000 người tham gia BHXH tự nguyện.

Ông Đinh Thanh Tùng, Phó Giám đốc BHXH tỉnh, cho biết: Thực hiện Luật BHXH 2024, còn gặp khó khăn về quản lý và phát triển đối tượng tham gia BHXH đối với hộ kinh doanh. Vì hiện nay, số lượng hộ kinh doanh lớn, phân tán ở nhiều địa bàn và thường xuyên biến động về quy mô, địa điểm kinh doanh; một số hộ có đăng ký nhưng hoạt động không thường xuyên ảnh hưởng đến việc theo dõi và vận động tham gia BHXH. Bên cạnh đó, còn tình trạng doanh nghiệp trốn đóng, nợ đọng tiền BHXH, BHYT, BHTN... Thời gian tới, chúng tôi sẽ tăng cường thanh tra, kiểm tra liên ngành đối với các đơn vị trốn đóng, đồng thời tập trung tham mưu cơ chế hỗ trợ đặc thù từ ngân sách địa phương nhằm trợ lực cho nhóm lao động tự do, hộ kinh doanh duy trì thẻ bảo hiểm.

Việc Luật BHXH năm 2024 đang bén rễ tại các bản làng Sơn La sau gần một năm triển khai, là minh chứng cho một chính sách hợp lòng dân. Những câu chuyện người thật, việc thật về khoản tiền thai sản tự nguyện hay cơ hội nhận lương hưu sớm đã tạo nên hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Không còn là những điều khoản khô khan, Luật đã hóa thành những quyền lợi thiết thực, giúp người dân thay đổi nhận thức, chủ động tham gia để bảo đảm cho chính cuộc đời mình.