Là xã vùng III của huyện Sốp Cộp, Mường Và có 4 dân tộc, hơn 1.200 hộ sinh sống ở 21 bản. Trong câu chuyện với bà Lò Thị Hà, Chủ tịch UBND xã, chúng tôi được biết. Mường Và là địa phương có thổ nhưỡng phù hợp phát triển sản xuất nông nghiệp, nhất là trồng cây ăn quả và các loại giống lúa nếp tan. Tận dụng lợi thế này, xã đã vận động nhân dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ứng dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và đưa những cây, con giống mới, năng suất cao vào sản xuất; xây dựng các mô hình kinh tế hộ gia đình theo hướng bền vững.

Các đoàn thể phối hợp với các ngân hàng, tạo điều kiện cho hội viên, đoàn viên được tiếp cận với các nguồn vốn đầu tư, phát triển sản xuất. Năm 2024, toàn xã có hơn 2.600 lượt người được vay vốn từ các tổ chức tín dụng, tổng dư nợ hơn 111 tỷ đồng. Có vốn, kỹ thuật, các hộ dân tích cực chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp.

Chúng tôi về bản Nà Mòn, tìm hiểu cách làm kinh tế của người dân nơi đây. Ông Lường Văn Dượng, Bí thư chi bộ, Trưởng bản thông tin: Cách đây 10 năm, cây cam được nông dân đưa về trồng ở bản. Đến nay, 90 hộ trong bản đã trồng cam với diện tích 40 ha; năng suất trên 10 tấn/ha. Liên kết trong sản xuất, bản thành lập 2 HTX chuyên về sản xuất, tiêu thụ cam theo tiêu chuẩn VietGAP. Năm 2024, cam Nà Mòn được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao. Đây là động lực để nhân dân mở rộng diện tích; áp dụng khoa học kỹ thuật vào trồng, chăm sóc, thu hái, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm.     

Tại bản Mường Và, nhân dân trong bản chuyển đổi 70 ha đất trồng sắn sang trồng cây cà phê; 3 ha cây có múi; thâm canh 82 ha lúa, chủ yếu là giống lúa nếp tan địa phương; duy trì gần 1.000 con gia súc. Ngoài ra, bản có 30 hộ kinh doanh dịch vụ với nhiều mặt hàng thiết yếu phục vụ nhân dân trong xã và các xã lân cận. Chị Lò Thị Hóa, bản Mường Và, cho biết: Gia đình kinh doanh nhiều mặt hàng như: Điện lạnh, điện tử; vật tư nông nghiệp. Từ mô hình kinh doanh tổng hợp, mỗi năm thu nhập gần 1 tỷ đồng.

Nhân dân xã Mường Và còn thâm canh 273 ha lúa; 270 ha ngô, 600 ha sắn; duy trì 125 ha cây cà phê, 71 ha cây mắc ca, 590 ha cây ăn quả. Chăn nuôi gia súc, gia cầm phát triển theo hướng nuôi nhốt. Toàn xã, có 2.117 con trâu, 2.278 con bò; gần 3.000 con lợn; trên 48.800 con gia cầm. Đến nay, Mường Và có 2 sản phẩm là gạo nếp tan và cam Nà Mòn đạt sản phẩm OCOP 3 sao trở lên.

Năm 2025, xã Mường Và tiếp tục huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực hỗ trợ sinh kế và đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu phục vụ nhân dân. Phấn đấu duy trì 590 ha cây ăn quả; 57.467 con gia súc, gia cầm; giá trị sản phẩm thu hoạch trên 1 ha đất đạt 37 triệu đồng/ha; giá trị hàng hóa nông sản đạt 1.080 tỷ đồng... góp phần nâng cao đời sống của nhân dân.