Nếu trước đây, phụ nữ Mông phải tự trồng lanh, se sợi, dệt vải trên khung cửi thì nay, để tiết kiệm thời gian, họ chủ yếu sử dụng vải dệt sẵn. Dẫu vậy, linh hồn của bộ trang phục truyền thống - nghệ thuật vẽ sáp ong và thêu tay - vẫn được gìn giữ gần như nguyên vẹn.

Từ đôi bàn tay khéo léo những hoa văn dần hiện lên. Đây là nghề được trao truyền qua nhiều thế hệ. Chị Mùa Thị Lan, ở bản Tà Xùa, khi mới 7 tuổi, chị đã được mẹ cầm tay hướng dẫn những nét vẽ sáp ong đầu tiên. Từ những đường thẳng, hình thoi đơn giản, đôi bàn tay ngày một thành thạo để tạo nên những hoa văn tinh xảo, đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và chính xác.

Sau công đoạn vẽ là nhuộm chàm - một hành trình khác của sự kiên nhẫn. Tấm vải lanh được nhúng vào nước chàm, rồi lại phơi, lại nhúng. Mỗi lần như vậy, sắc xanh đậm dần, thấm sâu vào từng sợi vải. Khi lớp sáp ong được đun nóng để loại bỏ, những hoa văn hiện lên rõ nét trên nền chàm, như những dấu ấn của thời gian và bàn tay con người.

Cùng với vẽ sáp ong, để tạo nên những họa tiết hoa văn trên trang phục, phụ nữ Mông Tà Xùa còn thêu chỉ màu. Những sợi chỉ đỏ, vàng, trắng lần lượt đan cài, tạo nên các hình vuông, hình quả trám, chữ thập, tam giác hay những đường xoáy kép, răng cưa đặc trưng. Không chỉ làm đẹp cho trang phục, mỗi hoa văn còn ẩn chứa quan niệm về thiên nhiên, tín ngưỡng và cuộc sống của đồng bào Mông.

Đối với người phụ nữ Mông Tà Xùa, biết thêu thùa, may vá không chỉ là để làm đẹp cho bản thân hay gia đình mà còn là dấu mốc của sự trưởng thành và niềm tự hào về bản sắc dân tộc. Bởi vậy, dù bận rộn với công việc đồng áng, họ vẫn tranh thủ từng lúc nông nhàn để gìn giữ nghề truyền thống. Mỗi dịp giáp Tết, khắp các nếp nhà lại rộn ràng tiếng cười nói, khi các bà, các mẹ, các chị cùng nhau hoàn thiện những bộ váy áo mới với mong muốn đón một mùa xuân đủ đầy.

Cùng với việc gìn giữ nghề, Tà Xùa còn từng bước đưa nghề truyền thống trở thành sinh kế cho phụ nữ. Hội LHPN xã đã thành lập Tổ liên kết thêu may trang phục dân tộc Mông, với 20 thành viên. Các chị em được tập huấn hướng kỹ năng sản xuất, kinh doanh,tham quan học tập mô hình ở nhiều địa phương để nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường.

Hình ảnh những người phụ nữ Mông lặng lẽ bên tấm vải lanh, kiên nhẫn với từng nét vẽ sáp ong, từng đường kim mũi chỉ đã trở thành minh chứng văn hóa chỉ thực sự sống khi có những con người bền bỉ gìn giữ và tiếp nối, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc Mông nơi miền mây trắng.

Thực hiện: Lò Thái

Thiết kế: Trung Hiếu