Những ngày đầu năm mới, lên thăm xã Tà Xùa, trong không gian rộn ràng của tiếng khèn gọi bạn và các trò chơi dân gian náo nhiệt, hình ảnh những thiếu nữ Mông Đu (Mông Đen) trong bộ trang phục truyền thống duyên dáng đã trở thành tâm điểm thu hút mọi ánh nhìn. Dù cuộc sống hiện đại có nhiều đổi thay, đồng bào nơi đây vẫn giữ vẹn nguyên những nét đặc trưng trên trang phục, với sắc đen là gam màu nền cho hoa văn có màu đỏ chủ đạo, tạo nên vẻ đẹp rực rỡ như hoa rừng.

Song hành với nét rực rỡ của phái đẹp, trang phục của nam giới dân tộc Mông lại toát lên vẻ giản dị, khỏe khoắn. Với áo chàm đen dáng ngắn cổ đứng cài khuy vải hoặc khuy bạc nhỏ và quần ống rộng, bộ trang phục được thiết kế tối ưu cho các hoạt động sản xuất. Trong các dịp lễ hội, những chi tiết như khuy bạc, dây lưng được thêm vào, tạo nên diện mạo trang trọng, lịch sự cho người đàn ông vùng cao.

Rời Tà Xùa, ngược núi lên với xã Xím Vàng, chúng ta còn chiêm ngưỡng sự đa dạng văn hóa của ngành Mông Trắng (Mông Đơ) và Mông Hoa (Mông Lềnh). Nếu như người Mông Đu chuộng sắc đen, thì nhóm Mông Trắng lại khẳng định bản sắc qua sự tối giản tinh tế. Phụ nữ Mông Trắng mặc áo may theo lối xẻ ngực, cổ áo là một miếng vải hình chữ nhật được trang trí hoa văn tinh xảo. Áo không có cúc và thường mặc thêm một lớp áo lót kiểu chui đầu, cổ vuông bên trong. Khi mặc, vạt áo được cài chéo kín đáo và dùng thắt lưng vừa để làm đẹp, vừa giữ áo. Ngoài mặc váy, phụ nữ Mông Trắng còn mặc quần màu đen hoặc xanh may bằng vải lụa hoặc láng ống rộng, đũng rộng tạo sự thuận tiện và khỏe khoắn trong sinh hoạt hằng ngày. Điểm nhận diện độc đáo còn nằm ở lối để tóc búi đỉnh đầu và chiếc mũ hình tháp nhọn đặc trưng khi ra ngoài, tạo nên vẻ thanh thoát, gọn gàng. 

Trang phục của phụ nữ Mông Hoa lại mang xu hướng cách tân rực rỡ. Áo được thiết kế kiểu chui đầu, hoa văn viền quanh cổ, kéo dài xuống ngực và bao phủ toàn bộ cánh tay. Đi liền với đó là loại váy xếp nếp rộng nổi bật với ba dải băng ngang trang trí độc đáo. Đặc biệt, quan niệm về cái đẹp của phụ nữ Mông Hoa còn thể hiện qua mái tóc; họ thường se tóc thành những búi lớn quấn quanh đầu, một điểm nhận diện đặc trưng của đồng bào.

Các xã khu vực Bắc Yên (gồm: Bắc Yên, Tà Xùa, Xím Vàng, Tạ Khoa, Chiềng Sại, Pắc Ngà) có hơn 47% dân số là đồng bào dân tộc Mông, sinh sống tại 56/99 bản, tiểu khu. Dù có sự khác biệt về trang phục giữa 3 ngành Mông Đen, Mông Trắng, Mông Hoa, nhưng điểm chung lớn nhất là đồng bào luôn gìn giữ giá trị văn hóa dân tộc, quan niệm trang phục truyền thống là yếu tố quan trọng nhất để tổ tiên nhận diện, nên mỗi bộ váy áo đều được chuẩn bị và gìn giữ cẩn thận. 

Trên những bản làng vùng cao, sắc váy áo rực rỡ như góp thêm "hồn" cho đất trời vào xuân, để lại dấu ấn khó phai trong lòng du khách, mở ra hướng đi mới trong việc tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho nhân dân. Đây cũng chính là động lực để đồng bào Mông vùng cao Bắc Yên tự tin hội nhập, quyết tâm giữ gìn di sản gắn với phát triển kinh tế - xã hội địa phương một cách bền vững.

Thực hiện: Lò Thái

Thiết kế: Trung Hiếu